”Ćirilički spomenici Glamočkog polja” potvrđuju trajanje srpskog naroda u Glamočkom polju

U svečanoj sali Matice srpske u Novom Sadu je dana 13.12.2019. godine održana promocija knjige ”Ćirilički spomenici Glamočkog polja”, autora Gorana Komara i Siniše Šolaka. Promociju su organizovali Krajiški odbor Matice srpske i Zavičajno udruženje ”Glamočko kolo”. Program je vodila glumica Jelena Srećkov.


Knjigom ”Ćirilički spomenici Glamočkog polja” potvrđuje se postojanost Srba u Glamoču, duhovna opredjeljenost kroz natpise na nadgrobnim spomenicima koji datiraju 500 godina unazad. Takođe, sadržaj knjige je potvrda viševjekovne postojanosti srpskog naroda na ovom području, bogatstva kulture i duhovne postojanosti uprkos mnogim stradanjima kojima je pokušano brisanje tragova nacionalnog i duhovnog identiteta. Glamoč je područje koje obiluje materijalnim dokazima o višemilenijskom kontinuitetu naseljenosti civilizacije i bogat je hrišćanskim epigrafskim nasleđem koje se može pratiti vijekovima u prošlost. Sama količina natpisa koje posjeduje skoro svaki krst, dovoljno je intrigantna za utvrđivanje motiva i vremena njihovih nastanaka.


Na samom početku promocije o djelu je govorio pomoćnik pokrajinskog sekretara za kulturu, istoričar i književnik Milan Micić koji nam je ukazao na značaj i dragocjenost ovog djela u aktuelnom procesu udaljavanja našeg naroda od svojih korijena.

– Srpski narod je bio izložen udarima tri velika procesa. Ti procesi koji su izmjenili karakter i biće srpskog naroda, mijenjali mu formu i oblik su: modernizacija koja je bila nagla i skokovita, oštra i radikalna naročito u šezdesetim i sedamdesetim godinama 20. vijeka, zatim ideja jugoslovenstva koja je i danas prisutna i treći je proces komunizma. Svi ovi elementi su mijenjali kutluru i karakter srpskog naroda i imali su nešto što se zove čišćenje pamćenja. Pražnjenje sjećanja, kako individualnog tako i kolektivnog, gde se čovjek gubio u odnosu na svoje pretke, gdje je gubio dodir i emociju i gdje je sopstveni život svodio na isključivo sopstveno biološko trajanje. Na taj način je prekinut niz koji ide od naših predaka ka našim potomcima. U tom pražnjenju pamćenja mi smo ostali na jednom polju prilično bespomoćni, a taj isti proces pražnjenja pamćenja imamo na globalnom nivou. Tako da je naš narod izložen i ovom globalnom procesu kojem su izloženi i ostali narodi ali je takođe izložen i prethodnom istorijskom trajanju i svim ovim procesima koji su uticali da se isprazni sećanje, da se prekine dodir sa precima, da se prekine dodir sa trajanjem, da se preseče kontinutitet i da se pojedinci udalje od sebe, od svojih korijena i od osjećanja pripadnosti jednom velikom narodu u jednom dugom istorijskom kontituitetu.
Micić je istakao da Goran Komar i Siniša Šolak rade jedan težak i pionirski posao. Kod drugih naroda takva vrsta istraživanja ima svoj kontinuitet, a u našem narodu ima svoj diskontinuitet i uvijek se mora kretati od početka. Tako su Komar i Šolak krenuli od spomenika koji su osetljivi na vrijeme i trajanje, podložni su nestajanju i to najčešće nestajanju od ljudske ruke.

– Zato je knjiga koja govori o ćiriličnim spomenicima i tradiciji ćirilične pismenosti na području Glamočkog polju unazad 500 godina, knjiga koja pokazuje kontinuitet trajanja ćirilice ali pokazuje i kontinuitet trajanja srpskog naroda. Goran Komar i Siniša Šolak pažljivo su pretražili Glamočko polje, pažljivo su pretražili jedan prostor gde postoji tradicija hrišćanskog trajanja još od mnogo ranije. U jednom pionirskom poslu koji je istovremeno bio fizički, duhovni i emotivni napor uspjeli su da otkriju ono što je neotkriveno, da zabilježe i spasu od propadanja, da ostave u knjizi i da raskrče neke nedođije kojima prije toga ljudska noga nije kročila. Njihov posao je bio posao ponovnog otkrivanja predaka, Ćirilice i njihov lični silazak u jednu dubinu vremena u kojem se oni, u neprekidnom susretu sa kamenom na kojem se nalaze obilježena imena i prezimena ljudi, suočavaju se precima i sa našim značajnim i velikim kolektivnim trajanjem na prostoru Glamoča.

Milan Micić je istakao da je knjiga dramatična i uzbudljiva, da se u njoj susrećemo sa prošlim životima, sa prohujalim vremenom, sa ljudima koji su bili, trajali i nestali. Iza njih su ostale humke i kameni belezi koji svedoče o njihovom ličnom postojanju, ali pre svega o kolektivnom postojanju srpskog naroda, pravoslavlja i Ćirilice na području Glamočkog polja.


Knjiga ”Ćirilički spomenici Glamočkog polja” predstavlja deo projekta ”Tropolje i zapadne strane” koji zajedno sprovode Siniša Šolak i Goran Komar. Projekat ima mnogo šire značenje o kojem je govorio Siniša Šolak:
– Projekat se odnosi na ispitivanje i dokazivanje prostorno – vremenskog kontinuiteta Ćirilice i ćiriličke pismenosti. Tropolje predstavlja prostor Glamočkog, Livanjskog i Duvanjskog polja u srednjevekovnim granicama, dok se zapadne strane odnose na prostor prema Dalmaciji.
Šolak je istakao da je projekat započet 2016. godine, a planirano je da traje do 2022. godine. Završili su knjigu o Glamoču, pri kraju je knjiga o Grahovu, dok su ostale opštine obuhvaćene manjim obimom. Knjige se štampaju dvojezično na srpskom i engleskom jeziku kako bi imale širi prodor.

Nakon Siniše Šolaka, o knjizi je takođe govorio Goran Komar koji je istakao da nema sile koja može sprečiti jedinstvo naroda sa obe strane Drine ukoliko se narodu ujedini duh. Spomenici o kojima govori knjiga tom procesu nesumnjivo pomažu.

– Glavni cilj našeg projekata je obuhvatiti i prikazati slikom što je moguće veći broj nadgrobnih spomenika tog prostora. Istorijski prostor Glamoča privlačio je pažnju stručnjaka i ranije, međutim, niko se nije bavio izučavanjem ćiriličkih natpisa novog veka. Pokazalo se da u Glamoču postoji veliki broj pravoslavnih grobalja na čijim spomenicima je situiran visok broj ćiriličkih natpisa koji su nastajali u hronološkim okvirima od početka 18. vijeka do naših dana.
Komar je takođe istakao da materijalna kultura Srba u dinarskim poljima seže u dublju prošlost nego što se misli.

– Grčki greb je uglovni tip spomenika na koji se naslanja imponzantna, umjetnička, zanatska, visoko dotjerana i razvijena grobaljska kultura Srba dinarskih polja. Visoki, masivni nadgrobni krstovi koji u Glamoču sežu preko 4 metra u visinu su vezani za groblja srednjeg vijeka. Takođe je važno ustanoviti pozicioniranja srpskih grobalja. Uzimajući u obzir i obavještenja o migracijama, nije ispoljen nikakav animozitet prema ovom tipu nadgrobnog spomenika. Naprotiv, iskazana je visoka prijemčivost. Ako mi nađemo čvrste podatke da je određen dio porodica i glamočkih rodova u Glamočko polje stigao tokom 18. ili 19. veka onda ćemo vidjeti da su se oni svojim ukopavalištima naslonili na groblja srednjeg vijeka.
Goran Komar je istakao da su istraživanja kojima se oni bave značajna za doba kada Glamoč i drugi dijelovi severozapadne Bosne doživljavaju depopulaciju.

– Narod se odseljava pritisnut nepovoljnim prilikama, ali mi nastojimo da saberemo naše ljude koji potiču sa tih prostora i istovremeno da slikom pokažemo vrijedne spomenike Glamoča. Na taj način želimo da srpskom narodu ukažemo na vrijednost materijalne kulture Glamoča koja definitivno tom narodu pripada. U Glamočkom polju ni ne možete videti ništa drugo nego blizu 150 rodovskih i porodičnih grobalja sa ćiriličkim napisima koji svjedoče o prisustvu sveštenstva srpske pravoslavne crkve ali i o visokom nivou pismenosti ljudi iz Glamoča koji su ove natpise klesali i izrađivali tokom 17, 18, 19. i 20. veka. Važno je da preostale dijelove našeg naroda upoznamo sa tim materijalnim nasleđem u cilju razbijanja učvršćenih predstava o tome da je srpsko samo što doseže do Drine, a da preko Drine živi neki drugi narod. To je težak falsifikat koji je postavljen u doba austrougarske uprave i koji je provejava i do naših dana. Nastojimo ovakvim knjigama da mijenjamo taj falsifikat, pogled na Bosnu i na granična područja u severozapadnoj Bosni.


Novinar srpskog kola
Dragana Šipovac

Nema komentara

Napišite komentar