Milo Lompar: Šta stoji iza pokušaja relativizacije Jasenovca

S obzirom na činjenicu da se tema sistema jasenovačkih logora i broja žrtava u njima ne tiče samo pojedinih Srba, nego celine našeg naroda, i da je prilikom obrade iste, veoma važno imati u vidu dijalošku prirodu potrage za istinom, naš i vaš sajt se, sa dva pitanja (1. Kakvo je mesto Jasenovca u našem istorijskom pamćenju? 2. Šta mislite o najnovijim polemikama oko broja žrtava u jasenovačkom sistemu logora?) obratio nizu intelektualaca sa molbom da na njih odgovore.

Ponavljamo: „Stanje stvari“ neće ulaziti u lične polemike i nadgornjavanja, nego će visoko držati zastavu načelnosti i svesrpskog interesa, podsećajući na osnovnu činjenicu: Velikomučenički Jasenovac ne treba da nas razdvaja, nego da nas, u Hristu i Nebeskoj Srbiji, spaja.

 

Milo Lompar: Genocid i srpski kulturni obrazac Šta stoji iza pokušaja relativizacije Jasenovca?


Kakvo je mesto Jasenovca u našem istorijskom pamćenju?

U vekovnom istorijskom kretanju na razmeđi dva sveta, pravoslavnog i katoličkog, dva carstva, osmanskog i habzburškog, nema ničega što bi se u našoj istoriji moglo uporediti sa zbivanjima čiji je simbol Jasenovac. Premda su ubistva nevinog srpskog sveta bila rasprostrta na raznim tačkama zločinačke tvorevine koja se zvala Nezavisna Država Hrvatska, simbolički je njihovo zbirno mesto obeležavao koncentracioni logor Jasenovac. U komunističkoj Jugoslaviji, zbog živih učesnika rata, on je u izvesnom smislu označen: istorijskim monografijama i spomeničkim kompleksom. No, usled političke ideologije koja je svoj ugaoni kamen imala u ideji o velikosrpskoj hegemoniji kao razlogu neuspeha Kraljevine Jugoslavije i kao dokazu srpske krivice, ciljano je propušteno da se sačuva sam izgled koncentracionog logora, kao što je učinjeno sa nacističkim logorima, da se sprovede postupak denacifikacije hrvatske javne svesti i da se u jugoslovenskoj kulturi – metodama masovne medijske i višedecenijske propagande – označi jedno neprolazno mesto pamćenja.

U srpskoj kolektivnoj svesti, propusti su imali još fatalniji sadržaj: nije osvešćeno da je genocid – koji simbolizuje Jasenovac – novi momenat srpskog kulturnog obrasca, nastao u XX veku; nije opaženo da je minimalizovanje i prekodiranje istorijskog sadržaja u komunističkim obrazloženjima istorijskih događaja u Drugom svetskom ratu prevashodni oblik političke instrumentalizacije; nije prepoznato da je ustaška država bila jedan od sadržaja – nikako jedini – magistralnog kretanja hrvatske politike: i njenog sekularnog vida, kod Starčevića i Radića i Krleže, i njenog klerikalnog vida, kod Štrosmajera, Franka i Stepinca. Istorijski bilans komunizma u nas ima svoj neizbrisivi pečat u ideološkom krivotvorenju genocida čiji je simbol – nikako i jedini sadržaj – Jasenovac.

Šta mislite o najnovijim polemikama oko broja žrtava u jasenovačkom sistemu logora?

Temeljni je interes hrvatske kulturne politike da se – u novim okolnostima, nastalim po raspadu titoističke Jugoslavije – umanji i pretumači značenje Jasenovca. To je u skladu sa epohalnim kretanjem: u brojnim evropskim državama, poput baltičkih, odigrava se proces opravdavanja nacističkih formacija koje su učestvovale u ratnom pohodu na Sovjetski Savez. Tome idu u susret različite interpretativne i propagandne tehnike. U obličju antikomunizma opravdava se pronacistička prošlost, da bi se kulturnopolitički legitimisala u novonastalim prilikama: kao antirusko kretanje. Tako se pronacistička prošlost postavlja kao prethodni član sadašnjeg antiruskog kretanja. Povratna reakcija je jednako predvidiva: komunizam se – u sadržajima sadašnje ruske kulture sećanja – postavlja kao prethodni stadijum sadašnje odbrambene reakcije. Tako se – na nivou javne svesti – blokira uvid u istorijski bilans komunizma. Kao da ruska kultura sećanja ne seže dalje od Sovjetskog Saveza. Jer, ako bi se setili Katarine II, trebalo bi da odgovore na pitanje zbog čega je Krim osvanuo u drugoj državi, kad su pobedili u Drugom svetskom ratu? A ako bi se setili Petra Velikog, pitanje bi bilo slično: ako je pod njim Kijev bio u Rusiji, zbog čega sada nije? U kom društvenom sistemu se odigrao preokret čije su posledice na delu?

Kod nas su, pak, veoma snažna nastojanja da se – pošto je evropska agenda doživela neutralizaciju sa evropskih adresa – srpska politika uklopi u neki regionalni konglomerat. Taj konglomerat treba da ima ulogu neutralizatora razumne, kompromisne, oprezne, smotrene, ali autentično srpske politike, čiji najveći spektar mogućnosti se upravo nalazi u kulturnom području. Bez unutrašnjeg (srpskog) onemogućavanja takve politike, svako spoljašnje nastojanje (hrvatsko, albansko, crnogorsko) suočava se sa velikim teškoćama na dva plana: u području istorijskih činjenica i u delovanju sopstvenih propagandnih pogona.

U tom području situirano je relativizovanje kulturnih i simboličkih značenja Jasenovca. Da bi to bilo moguće, prethodno se mora minimalizovati istorijski sadržaj genocida čiji je simbol – a nikako sadržaj – Jasenovac. (Savršeno je jasno da kada se unutar srpske javne svesti taj proces okonča, neminovno sledi ponovna hrvatska relativizacija onog sadržaja koji je naizgled prihvaćen. I tako sve do poništenja svakog obavezujućeg značenja u kulturi sećanja.) Ponovo se pokazuje da istoriografija nije – kao što nikad nije ni bila, kao što to nije nijedna duhovna nauka – politički neutralna disciplina. Nanosi ideoloških i političkih predubeđenja, sadržaji vremena u kojem živi, neuklonjivo natapaju svest istoričara, kao što društveni nalog ostvaruje spoljašnji pritisak na njihovo razumevanje prošlosti. (To, naravno, ne znači da su svi rezultati istorijske nauke – kao i drugih duhovnih nauka – istovetno zasnovani i motivisani, i istovetnih dometa, već da je neophodno pažljivo izdvajanje elemenata koji ih čine.) Otud je politički smisao sadašnjih istoriografskih rasprava u vezi sa Jasenovcem u saglasnosti sa osnovnim kretanjem hrvatske kulturne politike, u saglasnosti sa nepostojanjem javne svesti o značenjima Jasenovca i u saglasnosti sa regionalnim nastojanjima sadašnje vladajuće politike.

Preuzeto sa: iskra.co

Komentari
  • Avatar

    Koliko pisanja da se ništa ne bi reklo. Jasenovac je srpska laž zbog koje ce biti kažnjeni od Boga!

    utorak, 12. novembar 2019.

Napišite komentar