Miloš Kovačević: Kako da sačuvamo identitet kad je Srbija jedina zemlja u kojoj većinski jezik nije obavezan?

Na ovogodišnjem beogradskom sajmu knjiga SPKD „Prosvjeta“ Beograd je promovisala knjigu „Srpski identitet“. Riječ je o zborniku radova sa okruglog stola održanog 23. juna 2018. godine u Vukovoj zadužbini u Beogradu. Portal Slobodna Hercegovina uz neznatna skraćenja objavljuje izlaganje jednog od autora dr Miloša Kovačevića.

Došli smo u situaciju da danas ne znamo šta su identitetski nacionalni kriterijumi i šta je srpski jezik.

Zašto smo došli u takvu situaciju?

U vrijeme romantizma od evropskih 59 država njih čak 56 država je odredilo svoju državnost na osnovu samoga jezika. Tako je Njemačka bila država njemačkog jezika, Engleska – država engleskog jezika, Francuska – država francuskog jezika, Srbija – država srpskog jezika. Jasno je da se jezik uzimao kao glavni identitetski kriterijum za stvaranje nacionalnih država u romantizmu. Narodi stvoreni na početku 21. vijeka žele na silu da prenesu kriterijume iz 19. vijeka i stvore neki neoromantizam. Ako napravite državu u kome postoji narod kao poseban, npr. Crnogorci – Crnogorska država, zašto niko ne postavlja pitanje kako postoji Amerika, najveća sila na svijetu, koja nema vlastiti, nego se koristi engleskim jezikom.

U državu srpskoga jezika ulazili su i Crnogorci, međutim, ovi današnji žele da budu drugačiji od Srba. Voljeli bi da budu i iznad njih. Procjenjuje se da u svijetu postoji između 5.000 i 7.000 jezika.

Zašto je to toliko veliki raspon?

Svega 1.500 jezika je pismeno, odnosno, različito se pišu. Svi ostali su usmeni jezici. Kod usmenih jezika niste sigurni da li se radi od dijalektu ili jeziku. Nijedan jezik na kugli zemaljskoj nema vijek rođenja dvadeseti vijek. Jedino su u 20. vijeku nastali hrvatski, bosanski, crnogorski.

A kako su nastali?

Nastali su tako što je izmišljen kriterijum koji jednostavno nikad nije postojao ni u lingvistici ni u bilo kojoj drugoj nauci. Englez Robert Dikson je 1991. godine je posle raspada bivše Jugoslavije stvorio termin „politički jezik“. Riječ je o onom jeziku koji nije nastao po lingvističkim kriterijumima.

U srpskom jeziku istočno-hercegovački dijalekt je osnova. Ista je gramatička struktura svega onoga što se danas zove crnogorski, hrvatski i bosanski jezik. Komunikativni kriterijum baštini se još iz stare Grčke. Smatra se da dva idioma nisu dva različita jezika ukoliko se njihovi govornici razumiju 82%.

Veliki američki sociolingvista Kenet Nejlor tvrdio je da je razlika između hrvatskog i srpskog manja od razlike između bjelačkog i crnačkog engleskog u Njujorku.Imajući u vidu da je Crkva oduvijek bila duhovna vertikala koja nas je vezivala dolazimo do suštine. U crkvi je bio samo ćirilički jetik i to sve dok nismo stvorili zajedničku državu Srba, Hrvata i Slovenaca.

Sve do tada Srbi gotovo da nisu Srbi pravoslavci.

Ne govorim o Srbima rimokatolicima u Dubrovniku i Boki Kotorskoj. Srbi pravoslavci su gotovo sve svoje dokumente imali samo na ćirilici.

U zborniku se kao dr Bogoljub Šijaković kao identitetske kriterijume navodi pamćenje, zaborav i istoriju.

Kada govorimo o istoriji 20. vijeka koju su pisali komunisti i postkomunističkog perioda i poredimo sa današnjicom vidimo potpuno suprotne kriterijume.

Narodno pamćenje je mnogo bitniji od drugih kriterijuma, jer se preliva u sve što čini kulturnu istoriju jednoga naroda.

Kad pređete na zaborav i to svjesno, onda morate da poništite glavni kriterijum. Glavni kriterijum jeste da imate Evropu bez alternative, čim hoćete da stvorite evrosrbina. Vi morate da se odreknete svih mogućih kriterijuma koji su vladali u sferi filozofije kao nauke i koji su potvrđeni u srpskom kulturnom prostoru od prvih spomenika do danas.

Rad Slobodana Antonića objašnjava sociološke kriterijume kao identitetske. Zapitajmo se postoji li jedna društvena grupacija na kugli zemaljskoj koja je udružila rad prije stvaranja država a da to nije bila grupacija zasnovana na sporazumjevanju, odnosno, da li su rad mogli udružiti ljudi koji nisu govorili istim jezikom?

Jezik je jedan od najbitnijih kriterijuma. Antonić ukazuje kako se taj kriterijum izvitoperio u dvadesetom vijeku i kako smo u današnjem dobu postali kolonija. Zaboravljajući sve što je bilo i stremeći prema onome što su nam drugi prema fikciji namenili kao jedinoj budućnosti zapravo gubimo i vlastitu sociologiju

Rad Aleksandra Jovanovića tiče se identitetskih kriterijuma i obrazovanja.

Ako nemate identitetske kriterijume u obrazovanju onda obrazovanje pravite za zaborav. Šta se dešava u Srbiji, pa čak i u Srpskoj?

U Srbiji se dešava, da po Zakonu o jeziku i pismu u školi uopšte nije obavezan srpski jezik. Moguće je u Novom Pazaru da školovanje završite na bosanskom jeziku, u Ruskom Krsturu na rusinskom jeziku, a u Subotici na mađarskom jeziku i i da u cjelokupnom školovanju nijedan čas nemate nijedan čas srpskog jezika.

Koja država sebi dozvoljava paralelne obrazovne sisteme da nema većinski jezik status obaveznog jezika u toj državi?

U Zakonu o jeziku i pismu srpski jezik nije obavezan ni u srpskim školama. Pokušaji da se od 1991. godine do danas promjeni doveli su do nečega što nema niko na svijetu. Prošle godine donesen je najčudniji zakon u istoriji bilo kog evropskog naroda. Po kojoj su u Skupština ravnopravni manjinski i većinski jezici.

To znači da ko god poželi u Skupštini Srbije može da govori npr. na albanskom i mora mu se obezbediti prevodilac.

Da zlo bude veće isto pravilo važi i za političke jezike bosanskom, hrvatskom i crnogorskom.

Šta to zapravo znači?

Je li srpski kao većinski jezik u Srbiji zapravo jezik koji je nužan službeni jezik Srbije tamo gde je književni jezik u pitanju?

Pa normalno da nije.

Predložio sam Skupštini da se srpski jezik proglasi manjinskim jer će u Srbiji imati mnogo više prava nego što ih ima kao većinski jezik.

To je pod garancijom zato što manjinski jezici imaju mnogo više prava po Ustavu nego što ima većinski jezik.

U radu Svetlane Šeatović „Mediteran u srpskoj književnosti, kultura nasuprot globalizaciji“ stalno se govori o globalizaciji koja i nastaje negiranjem identiteta.

Predsjednik SAD Donald Tramp je svoj prvi nastup u Generalnoj skupštini Ujedinjenih nacija završio riječima „Globalizacija je mrtva, živio patriotizam.“ U njegovom viđenju to znači živjela Amerika.

Ono u šta smo sigurno je da kada jednom poništite same sebe, budite sigurni da niko neće htjeti vratiti stvari na pređašnje stanje. U našem slučaju to je ćirilica.

Početkom ovoha vikeka Nijemci su napravili pravopis u kome je predviđeno da se sve imenice pišu velikim slovom zbog čega moraju ponovo da uče gramatiku. Drugi veliki problem je tzv. ono oštro „S“, koji su oni ukinuli zbog mašina.

A zašto treba ukinuti?

Zato što se prave zajedničke mašine, ne treba mašine da se prave samo za Nijemce. Šta se desilo?

Prvo se diglo Udruženje književnika Njemačke sa jednim jedinim zahtjevom, da je Njemačkoj potrebno 10.000 biliona maraka da preštampa svu kulturnu baštinu na novi pravopis.

D li su Nijemci toliko lud narod da na to pristanu?

Samo Srbi bi na to pristali, jer mi pristajemo na sve. Nijemci normalno nisu pristali i 7 pokrajina od 16 je odbilo takav pravopis. Danas važi i dalje stari pravopis na prostoru Njemačke i to iz pragmatičkih razloga.

Knjiga otvara pitanje iz perspektive srpskog kulturnog i prosvjetnog društva „Prosvjeta“.

Zašto?

„Prosvjeta“ je nastala 1902 godine u Sarajevu kao srpsko društvo koje je zapravo bila odbrana srpskog naroda na naučnom i obrazovnom planu.

Drukčije rečeno, put „Prosvjete“ je bio da što više školuje i cilj Srba, a tada vjerovali ili ne, čitava Bosna i Hercegovina imala je ukupno 36 fakultetski obrazovanih Srba, među kojima i Petar Kočić.

Današnja „Prosvjeta“ mora da potegne pitanje jedinstva srpskog naroda.

Ima naučnika koji se bave naukom i onih koji se bave politikom. Politici nema mjesta u nauci i naučni kriterijumi nisu nikad kompatibilni sa političkim kriterijumima, jer politika je zapravo moć sporazumjevanja ili moć kompromisa.

Kompromis u nauci je nedopustiv.

Zabilježio: Trifko Ćorović
Preuzeto sa: slobodnahercegovina.com

Nema komentara

Napišite komentar