NIKO NIKAD KAO NIĆIFOR DUČIĆ: Hercegovački arhimandrit koji je krvario za svoju otadžbinu – Srbiju!

U organizaciji Udruženja Trebinjaca “Jovan Dučić” u Beogradu i Arhiva SPC, u kripti Hrama Svetog Save na Vračaru održana je svečana akademija i prikazana izložba povodom 185. godišnjice od rođenja arhimandrita Nićifora Dučića.

Čini se da se više ne rađaju Srbi poput Trebinjca koji je svoj put u nezaborav započeo u selu Lug pod imenom Nikola i još u ranoj mladosti ga promjenio u Nićifor (pobjedonosac) – ime koje će obilježiti njegov ovozemaljski život.

Za današnje prilike nestvarno zvuči podatak da je arhimandrit Dučić kritički sagledavao samog sebe i zbog toga pet puta odbijao vladičanski čin, smatrajući da nema dovoljno monaške prepodobnosti. Istovremeno, Dučić je prvi napisao istoriju SPC, a proslavio se i kao dobrovoljački komandant srpske vojske i predsjednik Srpskog Učenog društva.

Sve ovo, potkrepljeno brojnim dokumentima, moglo se vidjeti na izložbi “Arhimandrit Nićifor Dučić (1832-1900) srpski duhovnik, istoričar i ustanički vođa” koju je priredio tim vrsnih istoričara mr Radovan Pilipović, dr Nenad Idrizović i dr Miloš Matijević.

Nakon što je dječji hor “Orlići” iz crkve Presvete Bogorodice u Batajnici pod dirigentskom palicom Jelene Pavlović izveo himnu Svetog Save, prisutne je pozdravio upravnik Hrama Svetog Sava arhimandrit Stefan Šarić prenoseći pozdrave i blagoslov patrijarha srpskog Irineja.

ŽARKO J. RATKOVIĆ: Hercegovina od iskona iznjedrava ljudske gromade


Čast da otvori izložbu pripala je predsjedniku Udruženja Trebinjaca “Jovan Dučić” u Beogradu Žarku J. Ratkoviću koji je citirao književnika Radoslava Bratića.

– “Neki silnik vojskovođa, rekao je da na zemaljskoj kugli nema čudnije zemlje od Hercegovine, da toliko može opsjeniti i prevariti nevještog putnika. Čas se čini mala i neprohodna, čas golema i raštrkana. Ljeti žedna, tvrda i ispucala, s puno jametina i provalija; zimi snijegom i ledom okovana. I ljeti i zimi – neslana.“ U pravu je bio taj Bratićev silnik vojskovođa. Ali, ostao je nedorečen. Da li namerno ili ne, nikad nećemo saznati. Uglavnom, nije rekao ono najznačajnije – da ta i takva Hercegovina od iskona iznjedrava ljudske gromade, a one najstamenije u trebinjskoj vrleti – rekao je Ratković nabrajući imena Svetog Vasilija Ostroškog, vladike Visariona Tvrdoškog, arhimandrita Joanikija Pamučine, arhimandrita i vojvode Melentija Perovića, mitropolita Serafima Perovića i Leontija Radulovića, svešteničkih porodica Stratimirovića, Vitkovića i Danilovića i mnogih drugih poznatih i priznatih božjih poslanika.

– Iz 19. i sa početka 20. veka iz Trebinja su ponikli akademici Gavrilo Vitković, Risto i Beta Vukanović, Drago Perović, Mehmed Begović, Vojislav Danilović. Ko zna kakve bi hercegovačke granice danas izgledale da nije bilo vojskovođa kao što su Luka Vukalović, Mićo Ljubibratić, Luka Petković, i feldmaršal baron Jevto Kuzmov Ljubibratić. Beograd bi bar u arhitektonskom smislu izgledao drugačije da u svet iz Trebinja nije otišao veliki privrednik i dobrotvor Luka Ćelović, a srpska poezija bi bila siromašna bez „kneza pesnika“ Jovana Dučića – zaključio je Ratković najavljujući da će o svima njima još čuti.

PETROVIĆ: Hercegovci su Srbiju oduvijek doživljali kao svoju državu


Gradonačelnik Trebinja Luka Petrović kazao je da je veoma bitno da se organizuju tribine i akademije u čast velikih Trebinjaca
– Hercegovci su Srbiju uvijek doživljali kao svoju državu, pa je potpuno logično da su svi znameniti Trebinjci sebe nesebično darivali srpstvu – rekao je Petrović najavljujući da će za dvije godine Eparhija hercegovačka proslaviti veliki jubilej – 800 godina postojanja.

– Crkva nas je održavala kroz sva vremena i zahvaljujući njoj i ljudima poput Nićifora Dučića uspjeli smo da opstanemo na prostoru kome nikad nisu nedostajala iskušenja – rekao je gradonačelnik najjužnijeg grada Srpske i pozvao Hercegovce i prijatelje Hercegovine da posjete Trebinje.

RADOVAN PILIPOVIĆ: Duhovni pastir koji je prolivao krv za ovu zemlju


Direktor Arhiva SPC mr Radovan Pilipović je rekao da je bilo potpuno prirodno da institucija koju vodi izađe u susret Udruženju Trebinjaca i da iz svojih fondova prikaže jedan dio koji istorijske građe koja osvjetljava život arhimandrita Nićifora Dučića.

– U njegovom životu sjedinjuju se duhovnik, vojskovođa, čovjek od pera. Nije slučajno umni prečanin dr Emil Gavrila svoj nekrolog 1900 godine posvećen arhimandritu Nićiforu napisao sa naslovom “Krstom, perom i mačem” – rekao je Pilipović i napomenuo da je Dučić zapamtio da je njegova majka Sara bačena u oganj od strane turskih zulumćara, dok je on prethodno učestvovao u svim ustaničkim pokretima u Hercegovini.

– Bio je to veoma težak period u kome su duhovni pastiri bili vođe. Dučić je bio od onih koji su ispunjavali jevanđeljsku riječ i zapovijest da treba položiti život za bližnje svoje– rekao je Pilipović i napomenuo da je arhimandrit Nićifor pet puta odbijao vladičanski čin, smatrajući da nema dovoljno monaške prepodobnosti.

– Školovao se na Sorboni, usavršio je vizantološke nauke, prvi je napisao istoriju SPC, a način na koji je raspodjelio građu i danas je ostao nepromijenjen u crkvenoj istoriografiji – rekao je Pilipović koji se potom osvrnuo na civilno službovanje Nićifora Dučića i vremenu kada je prema odluci kralja Milana bio upravnik Muzeja i Biblioteke.

– To je bilo vrijeme kada su nacionalnim institucijama rukovodili ljudi koji su prolivali krv za ovu zemlju. Dučić je savremenik Mitropolita Mihajla, episkopa Teofana Živkovića, episkopa Nikanora Grujića i mnogih drugih sa kojima je održavao veze, zato je devetnaesti vijek bio period našeg nacionalnog uspona – zaključio je Pilipović.

Prisutni su zatim dugo aplaudirali Božidaru M. Glogovcu koji je kazivao stihove svoje pjesme “Hercegovina”.

MILOŠ MATIJEVIĆ: Hercegovački gen je Dučiću darovao hrabrost i oštroumnost velikog vojskovođe


Jedan od autora izložbe dr Miloš Matijević osvrnuo se na ustaničku biografiju arhimandrita Dučića.

– Nakon godina bogoslovskog obrazovanja, najpre u Dubrovniku, kod potonjeg mitropolita dabrobosanskog Georgija Nikolajevića, a potom i u Beogradskoj bogosloviji, oplemenjen znanjem i željom za slobodom, Nićifor se vraća u manastir Duži i 1861. godine sa vojvodom Lukom Vukalovićem organizuje ustanak u Trebinjskoj nahiji koji će se ubrzo proširiti od Jadranskog mora do Tare – rekao je Matijević napominjući da su brojčano slabiji ustanici uspjeli da odole turskim bataljonima kojima su komandovali Omer-paša i Derviš paša.

– Primirje je bilo kratkog daha, jer osokoljena uspjesima Hercegovaca osmanskoj Porti 1862. godine rat objavljuje Crna Gora, a Nićifor Dučić sa vojvodom Petrom Vukotićem drži liniju odbrane Nikšića, sve do sloma ustanka u julu 1862. godine. Nakon opšte amnestije ustanika od strane Porte, pod koju nisu pootpali jedino Nićifor Dučić i Luka Vukalović, Nićifor ostaje u Crnoj Gori, gdje započinje diplomatsku borbu kao posrednik u dogovoru između kneza Nikole i kneza Mihaila 1866. godine o zajedničkoj borbi za ujedinjenje sropskog naroda – rekao je Matijević uz napomenu da je Dučić do kraja života sa ponosom nosio arhimanditski krst kojim je 1863. godine odlikovan na Cetinju. Iz Crne Gore odlazi 1867. godine a već naredne odbija da bude imenovan za episkopa u Šapcu.

Narodnom muzeju darovao odlikovanja

Matijević je iznio podatak da je arhimandrit Dučić Srpskom Narodnom Muzeju zavještao svoja odlikovanja.
– orden Svetog Save prvog reda sa lentom
– orden Takovska zvijezda II reda
– orden Takovski vojnički s mačevima III reda
– orden Miloša Velikog III reda
– orden Bijelog dvoglavog orla IV reda
– orden bugarski za Građanske zasluge I reda sa lentom
– orden ruski Svete Ane II i III reda
– orden crnogorski Danilov za nezavisnost III reda
– zlatnu i srebrnu medalju Miloša Velikog za hrabrost
– medalju Grahovsku 1858. godine i za Junaštvo 1862. godine

Matijević je naveo da je u knjizi Petra Karađorđevića Dnevni zapisi jednog ustaša o bosansko-hercegovačkom ustanku 1875-1876. godine ostalo zapisano da bi svaki ustanak bez dobrih i iskusnih vojskovođa bio osuđen na propast.

– Arhimandrit Dučić nije bio školovan vojnik, poput generala Franje Zaha ili Ilije Čolak Antića, s kojim je vodio Ibarsku vojsku, ali je imao oštroumnost vojskovođe i hrabrost koju je nosio u genima hercegovačkog krša – rekao je Matijević i naveo da je arhimandrit sa svojim dobrovoljcima u prvom srpsko-turskom ratu zauzeo šančeve ispred Nove Varoši i oslobodio Pribojsku banju i Kratovo, dok je kraj rata dočekao ranjen u ivanjičkoj bolnici.

Na istom prostoru Nićifor je komandovao i u drugom srpsko-turskom ratu na potezu od Kokinog broda do mosta Žvale, preko Uvca, ali tu nije bilo mnogo ratnih operacija jer se tadašnja sudbina Srbije rješavala na niškom ratištu.

NENAD IDRIZOVIĆ: Arhimandrit Nićifor posljednji je upravnik Biblioteke iz crkvenih redova


Dr Nenad Idrizović je sublimirajući sve što je već rečeno zaključio da se do današnjih dana nije pojavila nijedna ličnost poput Nićifora Dučića. On se osvrnuo na zaboravljeni dio njegovog života, a to je upravljanje bibliotekom, pa je njegovo ime u istoj ravni sa velikim srpskim naučnicima kao što su Đuro Daničić, Janko Šafarik, Stojan Novaković, Milan Đ. Milićević i drugi.

– Umoran od političkih previranja u drugoj polovini XIX vijeka imao je želju da se povuče na neko mirnije mjesto i tu služi svome otačastvu. Izbor je pao na Narodnu biblioteku u Beogradu, a svoje raspoloženje “u kome je sit i presit šarenog svijeta” opisuje u pismu koje je poslao svom velikom prijatelju Ilarionu Ruvarcu – kazao je Idrizović navodeći da se kao pristalica dinastije Obrenović Dučić našao u nezahvalnoj ituaciji kada se rasplamsao sukob između Mitropolita Mihajla, čiji je učenik bio, i kralja Milana.

– Žarka želja da bude postavljen za upravnika Biblioteke ostvarila se 10. oktobra 1881. godine a nekoliko dana kasnije posložio je i zakletvu. Koliko je bio oduševljen službom upravnika Biblioteke govori podatak da je odbio episkopsku katedru u Nišu- rekao je Idrizović i dodao da se Nićifor odmah prihvatio posla na izradi zakona o radu biblioteke i muzeja.

– Izborio se za povećanje budžeta za kupovinu knjiga i potom napravio odbor sastavljen od profesora iz najučenijih škola sa kojima je napravio saradnju u izboru strane i opšte literature – rekao je Idrizović navodeći da je Dučić bio posebno kivan na korisnike koji nisu vraćali knjige prijeteći da će im imena objaviti javno u novinama.

– Dučić se jedino nije mogao izboriti za advekatan prostor, koja se u to vrijeme Biblioteka se nalazila Kolarčevoj zadužbini, smještena u nekoliko soba i pretrpana do te mjere da nije mogla normalno funkcionisati – rekao je Idrizović i napomenuo da je Nićifora veoma pogodio ukaz o smjeni sa mjesta upravnika Biblioteke koji je 1886. godine potpisao kralj Milan bez obrazloženja i konkretnog razloga.

– Napisao je brošuru “Za šta sam otpušten iz srpske državne službe” u kojoj je naveo sve ono što je u svom životu činio za srpski narod, a završio je riječima Hristovim: “Oprosti im Bože, ne znaju šta rade!” – rekao je Idrizović zaključujući da je od tog vremena politika preovladala pa nakon Dučića za upravnika Biblioteke nije postavljena više nijedna ličnost iz crkvenih redova.

Nićifor Dučić je učestvovao 1890. godine u izradi novog zakona o crkvenim vlastima, a kasnije je postao učitelj istorije Srpske crkve mladim kralju Aleksandru. Za redovnog člana Srpske Kraljevske Akademije je izabran 1892. godine, a u decembru iste godine i za člana Akademije Društvenih Nauka.

Svoju imovinu ostavio je srpskom narodu i institucijama, Srpskoj Kraljevskoj Akademiji ostavlja novac za osnivanje “Fonda Nićifora Dučića” koji će nagrađivati radove iz crkvene, vojne i političke istorije Srbije.

Arhimandrit Nićifor Dučić upokojio se 21. februara 1900. godine. Opelo je održao Mitropolit Inokentije u prisustvu bivšeg kralja Milana i kralja Aleksandra. Uz sve vojne počasti, kako i priliči jednom vojskovođi i junaku, sahranjen je na Novom groblju u Beogradu, po sopstvenoj želji: “Sin sam srpskog naroda: s njim sam zajedno živio i cijeloga svojega života radio za njegov boljitak, pa želim da mi se kosti odmaraju u srpskom općem groblju”.

Akademiji je prisustvovao britansko-skandinavski vladika Dositej Motika, narodni poslanik Miodrag Linta, predstavnici svih hercegovačkih Udruženja u Beogradu i mnogobrojni poštovaoci lika i djela arhimandrita Nićifora Dučića.

Na osoben način program je vodila Snežana Lukić.

Posjetioci i narednih dana mogu da vide izložbu “Arhimandrit Nićifor Dučić (1832-1900) srpski duhovnik, istoričar i ustanički vođa” u kripti Hrama Svetog Save na Vračaru.

Trifko Ćorović/ Slobodna Hercegovina

(Da otvorite sliku preko celog ekrana kliknite na nju)

Nema komentara

Napišite komentar