Održana “Vidovdanska manifestacija” u Kučevištu u Skopskoj Crnoj Gori

U Kučevištu, najvećem srpskom naseljenom mestu u Republici Severnoj Makedoniji, koje se nalazi samo 13-ak kilometara severnije od glavnog grada Skoplja, utkano u podnožju živopisnih padina Skopske Crne Gore, gde je vekovima prisutan i odoleva duh Nemanjića i ove godine 29. juna tradicionalno je održana „Vidovdanaska manifestacija” u organizaciji Srpskog kulturno – prosvetnog iinformativnog centra  „Vuk Karadžić” – Kučevište i Omladine Kučevišta.

U prigodno pripremljenom programu o simbolici i značaju Vidovdana govorio je prof. dr. Stanislav Stanković iz Beograda, (koji se bavi visokobalkanizovanim govorima srpskoga jezika, morfosintaksom padežnih oblika u standardnom srpskom jeziku i u govorima prizrensko-timočke dijalekatske oblasti, statusom i vitalnošću srpskoga jezika na Kosovu i Metohiji i u Republici Severnoj  Makedoniji i istraživanjem makedonskih preseljeničkih govora u južnom Banatu. Stoga, profesor Stanković, dao je značajan doprinos proučavanju i promovisanju srpskih autohtonih govora na teritoriji Republike Severne Makedonije, a shodno tome i govora na Skopskoj Crnoj Gori).

Zatim u programu su učestvovali Ivana Tasić-Mitić i Etno-grupa „IZVOR” iz Vranja, Republika Srbija, (koji su svojim bogatim repertoarom predstavili srpsku tradicionalnu muziku sa prostora Kosova i Metohije i jugoistočne Srbije, gde su pokupili pozitivne komplimente i oduševljenje velikog broja( oko 1000) prisutne publike. Svoje učešće su imali i Blagica  Zunzurovska, članovi KUD „Vuk Karadžić” – Kučevište i recitatori književne sekcije u okviru Srpskog kulturno – prosvetnog iinformativnog centra  „Vuk Karadžić” – Kučevište.

Takođe, prisutnima se obratio i pozdravio ih gospodin Saša  Bogdanović, gradonačalnik skopske opštine Centar. Pored brojnih  meštana i stanovika susednih naseljenih mesta i opština, skupu su prisustvovali i predstavnici pojedinih srpskih udruženja i organizacija sa područja Republike Severne Makedonije, kao i gosti iz južne srpske pokrajine Kosova i Metohije.

Skopska Crna Gora kao region u severnom delu Republike Severne Makedonije pretstavlja izrazito posebnu, veoma specifičnu i unikatnu geografsku prostorno povezanu celinu, gde vekovima opstaje srpski narod, uprkos svim nedaćama sa kojima je suočen.

Ova oblast raspolaže veoma bogatim kulturno-istorijskim  nasleđem iz Nemanjićkog perioda, a pre svega, tu je 30-tak crkava i manastira i mnogo crkvišta i manastirišta. O svemu tome sažeto i temeljito svedoči etnograf Svetozar Tomić, u svojoj knjizi „Skopska Crna Gora”,1905. godine.

Pripadnost duhu starog srpskog nemanjićkog jezgra, nepobitno i nesporno potvrđuje i specifična, unikatna narodna nošnja ovog kraja, tačnije, „Džube“ na bokovima unikatnog jeleka  sa obe strane primetan je stari nemanjićki znak (u narodu poznatiji kao „Stara srpska kruna”), sa četiri srpska ocila izvezena crnim gajtanom na beloj podlozi. O specifičnosti i lepoti ove nošnje u svojoj knjizi „Život i običaji Skopske Crne Gore” iz 1907. godine, govori prota Atanasije Petrović, kao i Svetozar Rajičević u knjizi „Narodne našnje Skopske Crne Gore” iz 1930. godine.

Govor ovog regiona predstavlja veoma specifičnu najjužniju jezičku varijantu prizrensko-timočkog narečja, koji je izrazito arhaičan, poseban i unikatan deo celokupnog bogatog i širokog srpskog jezičkog areala. O svemu tome sažeto piše prof.dr Stanislav Stanković, izdanje iz 1998. godine:  Dijalektološka zapažanja Svetozara Tomića u svetlu novijih istraživanja govora Skopske Crne Gore, Srpski jezik, 3/1 – 2, Beograd, 293 – 314.

Prva škola u ovom kraju datira još iz 1780. Godine. Bila je smeštena u kučevačkom manastiru Sv. Arhangel, a zatim 1813. g. otvorena je škola u samom selu. Tako je u Kučevištu postojala škola kada je nisu imala ni mnoga gradska naselja u ovom delu Balkana.

U većini slučajeva budući sveštenici i učitelji iz predela Skopske Crne Gore obrazovali su se u Prizrenskoj bogosloviji. Kao rezultat toga, Prizren je bio veoma značajna duhovna i kulturno-obrazovna žila kucavica, vrlo važna za celokupno stanovništvo ovog kraja. Kao u prošlosti, tako i danas Kučevište zauzima vrlo važno mesto i centaralni je oslonac okupljanja i bitisanja celokupnog srpskog življa Skopske Crne Gore.

Danas region Skopske Crne Gore pripada najvećim delom Opštini Čučer-Sandevo, sa sledećim naseljenim mestima: Kučevište, Pobužje, Banjane, Gornjane, Čučer, Sandevo, Mirkovce, Kučevačka bara, Gluvo, Brazda, Brodac, itd., sa nekoliko hiljada autohtonih Srba.

Stanovništvo ovog regiona, uprkos teškim uslovima života poslednjih decenija (stihijna i prirodna asimilacija, ekonomska i kulturno-prosvetna stigmatizacija, itd.), trudi  se da  očuva svoj srpski nacionalni identitet i bogato kulturno-istorijsko nasleđe.

Srbima u regionu Skopske Crne Gore, a i šire na čitavom području Republike Severne Makedonijesu potrebne institucije koje će pomoći da se neguje  i sačuva maternji srpski jezik (škole, mediji, časopisi i dr.). Stoga jedan od prioritetnih ciljeva Srpskog kulturno – prosvetnog iinformativnog centra  „Vuk Karadžić” – Kučevište  upravo na oživljavanju nastave i obuke na srpskom jeziku (kursevi, književne večeri, istraživanje autohtonog srpskog nasleđa Skopske Crne Gore i dr.), na čemu članovi Centra angažovano rade, a takođe pokreću i predlažu inicijative da se to organizovanije izvodi uz pomoć stručnjaka iz matice Srbije.

Centar „Vuk Karadžić” – Kučevište  nastoji da animira što većeg broja mladih Skopske Crne Gore oko svog programa, angažuje se na obezbeđenju stipendija i drugih vidova pomoći za obrazovanje svojih članova u matici i institucijama Makedonije, kako bi uzvratno mogao na najbolji način da pomogne emancipaciji i razvoju mesta svoga porekla u Skopskoj Crnoj Gori. Centar u tome očekuje veće pomoć i podrške iz matice Srbije i njenih institucija.

Potrebno je mnogo zajedničkog i organizovanog rada u tom cilju. Novi pristup Republike Srbije (novi Zakon, Savet za Srbe van Srbije) i naše Ambasade u Skoplju, otvorila je nove perspektive i ulila nadu da su promene zaista moguće.

U skladu sa navedenim, Srpski kulturno-prosvetni i informativni centar “Vuk Karadžić” iz Kučevišta, koji većinom okuplja mlade ljude, studente i srednjoškolce, kao glavni prioritet u svom delovanju postavio je očuvanje nacionalnog identiteta. Duboko svesni svog neprocenjivog kulturno-istorijskog blaga, bogate tradicije, kulture i običaja, Centar svesrdno radi na njihovom očuvanju i promovisanju, kao i pokretanju inicijativa da što veći broj mladih, autohtonih Srba regiona Skopske Crnre Gore nauče standardni srpski jezik, upoznaju književnost, istoriju, kulturu i tradiciju Srba uopšte.

Najveći deo svojih aktivnosti Centra usmerene su na afirmisanje, povećanje i podsticanje interesa, prvenstveno mlađe populacije ovog kraja, da još više poštuju, cene i vrednuje svoje pripadništvo srpskom etničkom korpusu, njegovo kulturno nasleđe i posebnosti koje nas čine i oslikavaju kao Srbe.

Region Skopske Crne Gore predstavlja ekonomski nerazvijeno područje, najveći deo stanovništva je nezaposlen, a primetan je i znatan broj mladih sa visokom i srednjom stručnom spremom, koji muku muče da bi pronašli zaposlenje.

Stanovništvo ovog kraja bavi se većinom poljoprivredom i stočarstvom, ali zbog nesigurnog plasmana proizvedenih proizvoda, nema ozbiljnijeg i organizovanijeg pristupa. Jedini značajni privredni kompleks u ovom kraju je A.D Rudnici „Banjani” , u kome uglavnom rade stanovnici ovog kraja, a samo mali broj  radi  u lokalnoj administraciji.

Nažalost, srpska biznis elita, kao i ostala srpska predstavništva u R. Severnoj  Makedoniji (čast izuzecima), ne pokazuju spremnost i inicijativu da poboljšaju ekonomsko stanje srpske zajednice u celini, a pogotovu iz Skopske Crne Gore („tvrdokorni Srbi”). Višedecenijska stigmatizacija u svim domenima života, a naročito na  kulturno-obrazovnom i privrednom planu, nesumnjivo je ostavila nesagledive posledice koje se i te kako nepovoljno odražavaju na celokupno srpsko  stanovništvo regiona Skopske Crne Gore. Nažalost, i višedecenijsko odsustvo zdravijeg, temeljnijeg i sveobuhvatnijeg pristupa, posvećenosti i angažovanja kako u R. Makedoniji, tako i u matici da se očuva identitet, jezik, običaji, tradicija i ostala obeležja Srba ovog kraja, ostavili su nepopravljive posledice.

Nakon višedecenijskog  prekida,  škola na srpskom jeziku u Kučevištu ponovo je otvorena 1993. godine, zahvaljujući velikom angažovanju i upornosti meštana. Međutim, zbog nedostatka udžbenika i nedovoljno stručnog nastavničkog kadra (čast izuzecima), konstantan je trend opadanja interesovanja za upis dece.

Političke partije sa srpskim predznakom, iako već godinama u vlasti, nisu učinile ništa da se situacija poboljša. Skopska Crna Gora je na trećem mestu po brojnosti, a na prvom po koncentraciji Srba u R. Severnoj Makedoniji, što je razlog da su političke stranke sa srpskim predznakom dobijale procentualno najveći broj glasova Srba od celokupnog srpskog biračkog tela u Makedoniji.

Zabrinjava činjenica da srpska etnička zajednica u Makedoniji pati od jedne hronične bolesti, koja se zove “NEINFORMISANOST” za elementarna i sva druga manjinska i ljudska prava, koja su im zagarantovana kao jednom od  konstitutivnih etničkih zajednica u Severnoj Makedoniji. Velika odgovornost za to je na „srpskim“ partijama,  organizacijama individualnim, tz „krovnim“ i „nadkrovnim “, kao  i pojedincima u globali.

Priredio: Bogoljub Ninić iz Kučevišta

Nema komentara

Napišite komentar