Pola vijeka od obnavljanja rada Udruženja ratnih dobrovoljaca 1912–1918. njihovih potomaka i poštovalaca

 

Pokret dobrovoljaca – globalni pokret


U pres centru UNS-a 2. jula 2019. održana je konferencija za novinare povodom obiljažavanja pola vijeka obnavljanja rada Udruženja ratnih dobrovoljaca 1912–1918. njihovih potomaka i poštovalaca.

Cilj konferencije je da se srpska javnost upozna sa radom udruženja koje se bavi izučavanjem i promovisanjem dobrovoljaca, očuvanjem uspomene na njihove velike podvige.

Govorili su dr Milan Micić, Branko Milovanović, pukovnik u penziji i predsjednik Udruženja ratnih dobrovoljaca 1912–1918. njihovih potomaka i poštovalaca, Boško Antić, Nikola Tošić Malešević urednik časopisa Dobrovoljački glasnik, mr Mihajlo Jovanović,  dr Goran Budžak  i Stanoje Stojković predsjednik Udruženja Kajmakčalan.

Udruženje ratnih dobrovoljaca 1912–1918. pravni je naslijednik Saveza dobrovoljaca Srbije iz 1903. koji su uz saglasnost kralja Petra I Karađorđevića 2. septembra 1903. u Beogradu osnovali dobrovoljci Prvog i Drugog srpsko-turskog rata 1876–1878, Bosanskog i Hercegovačkog ustanka 1875–1878.

Poslije Prvog svjetskog rata, Savez dobrovoljaca Kraljevine Srbije obnovio je rad kao Savez ratnih dobrovoljaca Kraljevine SHS (Jugoslavije) i radio sve do okupacije Jugoslavije i Srbije od njemačkog Trećeg rajha, koji je zabranio rad Udruženja 1941.

Međutim, poslije kraćeg rada od 1944. do 1947. Udruženje je opet prestalo sa radom. Treba napomenuti činjenicu da su iz Hrvatske i Slovenije dobili saglasnost da nastave sa radom, ali iz Srbije je došla odluka sa potpisom Aleksandra Rankovića da se Udruženju zabrani rad i konfiskuje sva imovina.

Predsjednik Udruženja Branko Milovanović je rekao kako je to bio veliki udarac za dobrovoljce.

– Stari ratnici koji su rizikovali sve da bi formirali tu Jugoslaviju našli su se zatečeni, u tom rješnju se navodi da je Savez djelovao kao nacionalistička, velikosrpska i profašistička organizacija – naveo je Milovanović.

Savez poslije 22 godine obnavlja rad 28. juna 1969. godine, a od juna 1990 pod nazivom Udruženje ratnih dobrovoljaca 1912–1918. njihovih potomaka i poštovalaca.

– Organizovano je u 32 mjesna udruženja sa oko 3.000 članova – potomaka i poštovalaca dobrovoljaca iz balkanskih i Prvog svjetskog rata. Osnovano je radi čuvanja i njegovanja tradicije ratnog dobrovoljaštva, razvijanja sloge i rodoljubivog osjećanja, čuvanja duhovnih i istorijskih vrijednosti i dobara srpskog naroda – rekao je Milovanović.

O istorijatu srpskog dobrovoljačkog pokreta govorio je istoričar dr Milan Micić, veliki poznavalac dobrovoljačkog pitanja.

– Dobrovoljci srpske vojske u ratu 1914–1918. godine uglavnom su Srbi austrougarski državljani iz Bosne, Hercegovine, Banata, Bačke, Srema, Baranje, Like, Banije, Korduna, Slavonije, Dalmacije, Crnogorskog Primorja, koji su svojim činom iz ugla austrougarskih vlasti postajali „veleizdajnici“, tj. u slučaju zarobljavanja bili su ubijani, a njihove porodice bile su internirane u austrougarske logore i imovina im je konfiskovana. Masovno dobrovoljstvo Srba iz ondašnje Austrougarske u srpskoj vojsci u Velikom ratu bilo je vrhunac ideje nacionalnog ujedinjenja srpskog naroda. Pored njih su bili i državljani Kraljevine Srbije koji nisu obuhvaćeni mobilizacijom. Državljani Rusije, Francuske, SAD, Velike Britanije – rekao je Micić.

Četnički odredi koji su znatnim dijelom uništeni tokom borbi 1914. imali su gerilsku funkciju ili su prihvatali najteže borbene zadatke.

– Dobrovoljački odred majora Vojina Popovića, zvanog Vojvoda Vuk, bio je elitna jedinica srpske vojske koja je 1916. oslobodila Kajmakčalan.

Do napada Bugarske na Srbiju 14. oktobra 1915. godine, dunavskim putem prebačeno je oko 3.500 dobrovoljaca iz Rusije. 1916. je formirana Srpska dobrovoljačka divizija u Rusiji koja je formirana od austrougarskih državljana.

Pokret dobrovoljaca je jedan globalni pokret.

Kao jedan od dvojice živih najboljih poznavalaca dobrovoljačkog pitanja Milan Micić (drugi je Nikola Popović) je izabran za predsjednika Saveza Udruženja dobrovoljaca 1912 – 1918.

– Savez dobrovoljaca obuhvata udruženja koja su formirana i koja djeluju. Funkcija Saveza jeste da izvrši koordinaciju rada, da pokreće akcije, da osnuje nova udruženja. Udruženja u sklopu saveza su – Beograd, Zrenjanin, Novi Sad, Kovin, Loznica i Despotovac, Udruženja u dobrovoljačkim naseljima u Vojvodini (Aleksa Šantić koji obuhvata dobrovoljačke kolonije na sjeveru Bačke), Sirig, Staro Đurđevo u opštini Temerin, Vojvoda Stepa, Aleksandrovo i Banatsko Karađorđevo.

Udruženje izdaje i publikaciju – časopis Dobrovoljački glasnik pokrenut  u maju 1928. godine.

– Nastao je kao potreba da se tadašnjoj javnosti skrene pažnja na ulogu i značaj dobrovoljaca i njihove ideje koje su neposredno prije zavšetka Drugog svjetskog rata bile zapostavljene – rekao je urednik časopisa Nikola Tošić Malešević i dodao da je glasnik izlazio do marta 1941. godine i ukupno je izašlo 155 brojeva. Ponovo počeo da izlazi od aprila 1991. i do sada je izašlo 52 broja.

Časopis se može kupiti na Savskom trgu broj 9. u prostorijama Udruženja.

Mihajlo Jovanović pukovnik u penziji govorio je o rehabilitaciji i restituciji imovine Udruženja.

– Rehabilitacija bi obuhvatala poništavanje rješenja iz Saveza unutrašnjih poslova iz 18. februara 1947. godine. Obraćali smo se i MUP–u, Vladi i Skupštini, ali smo nailazili na maćehinski odnos prema ovom pitanju – rekao je pukovnik u penziji Mihajlo Jovanović.

Restitucija se odnosi na povraćaj imovine koja je oduzeta 1947. Oduzet je Dobrovoljački dom u Molerovoj ulici 24, i  Dobrovoljački dom u Šumadijskoj ulici 6 u Novom Sadu.

– Taj dom u Novo Sadu su otkupili dobrovoljci Prve srpske dobrovoljačke divizije svojim članarinama i doprinosima. Sada taj dom ima novog vlasnika. Dobrovoljački dom u Beogradu je razrušen, jer je na tom mjestu podignuta stambena zgrada koja obuvata vrlo mali dio placa na kojem je bio dom – rekao je Jovanović

Dr Goran Budžak naučni saradnik Instituta za političke studije upoznao je prisutne sa planovima Udruženja u narednom periodu i koje su to oblasti obuhvaćene njihovim radom.

– Planiramo otvaranje izložbe sa fotografijama o Nato agresiji u Domu vojske u Nišu krajem jula. Zatim, 29. septembra u selu Leskovice kod Valjeva održaćemo godišnji pomen i odavanje počasti vojniku i heroju Stojadinu Mirkoviću, koji je poginuo zajedno sa majorom Milanom Tepićem na taj dan 1991. u Bedeniku kraj Bjelovara – rekao je dr Goran Budžak i dodao da će 30. 9 u Valjevu učsetvovati u otvaranju obnovljenog spomen obilježja 5. Puku drinske divizije, jedinice koja je zajedno sa dobrovoljačkim odredom Vuka na taj dan oslobodila Kajmakčalan i tim činom otvorila kapiju slobode – rekao je Budžak.

– U pripremi su i još dvije izložbe koje će biti otvorene do kraja godine.

Udruženje za njegovanje i čuvanje srpske baštine Kajmakčalan osnovano je krajem juna 2015. godine u Beogradu kao potreba da se zatečeno stanje srpskih vojnih grobalja i memorijala, prije svega van Srbije, popravi i sačuva od zaborava.

Kako nam je rekao predsjednik Udruženja zato je i za naziv Udruženja izabran Kajmkčalan, jer na tom području Solunskog fronta tokom Prvog svjetskog rata su mnogobrojna groblja zaboravljena i zapuštena.

– Mi smo grupa ljudi koja je shvatila značaj da se trag naše borbe i žrtve za slobodu ne zaboravi i zato svake godine više puta pohodimo u taj dio Makedonije i Grčke radi čišćenja, evidentiranja i pronalaženja neotkrivenih vojnih grobalja – rekao je Stanoje Stojković predsjednik Udruženja Kajmakčalan.

Na 1.600 kvadratnih km ima ih preko 80 grobalja.

– Prije nas je o tim grobljima brinulo Planinarsko društvo Kopaonik zajedno sa članovima Udruženjem ratnih dobrovoljaca.

– Kao planinarski vodič 2008. godine sam vodio planinare u Makedoniju, naišao je jedan čovjek koji me je pitao da li smo mi Srbi, na moj potvrdan odgovor me je pitao zašto se ne penjemo na Kajmakčalan. Pitao sam ga zašto bismo se tamo penjali, da bi mi odgovorio da su tamo kosti srpskih junaka – rekao je i dodao kako je pitao kakve veze imaju planinari sa tim , rekao mi je ako nećete vi neko mora.

– Nakon povratka u zemlju stiglo mi je pisamce gdje su na cd-u bile fotografije spomenika i grobalja, plakao sam kada sam vidio u kakvom su stanju – rekao je Stojković.

Tako je 2009. godine put Kajmakčalana krenulo 20 planinara i 9 članova Udruženja ratnih dobrovoljaca 1912–1918.

Udruženje i ove godine u prvoj polovini septembra planira odlazak u Makedoniju pod sloganom Prošao je vijek – ne i naše sjećanje sa zadatkom da pronađe i očisti groblja koja su zaboravljena i prepuštena zubu vremena.

Novinar Srpskog kola
Dragana Bokun

Nema komentara

Napišite komentar