PROČKA (Bele poklade) u Kučevištu (Republika Severna Makedonija)

U Kučevuštu, povodom praznika Bele poklade, u narodu iz regiona Skopske Crne Gore poznatijeg kao „Pročka”, svake godine se organizuje tradicionalni maskenbal poznatiji i kao „Sureti“. U organizaciji Omladine Kučevišta, tako je bilo i ove 2019 godine, 10. marta.

Maskiranje u Kučevištu na dan praznika Bele poklade predstavlja viševekovnu tradiciju, a ista tradicija postoji i u neposrednom okruženju u Ljubancu, na istočnim obroncima Skopske Crne Gore (R. Severna Makedonija), kao i u Štrpcu, na obroncima Šarplanine u Siriničkoj župi (na području A. P. Kosova i Metohije u R. Srbiji).

Vrlo zanimljivo napomenuti za ova tri mesta je to što je lokalni autohtoni naziv za maskirane osobe „Sureti”, a sama tradicija se već vekovima prenosi mlađim naraštajima.

Na ovaj dan se ljudi oslobode i prepuste svojoj mašti, da se obuku (maskiraju) u najrazličitije kostime, tako prerušeni, pod velom maske koju nose iskoriste nepisano pravilo, tzv. „zagarantovano pravo”: da kroz parodijskog nastupa izraze svoje viđenje celokupne društveno-socijalne, političke i privredne situacije u njihovom neposrednom okruženju. Ovog dana, kao što tradicija i običaji nalažu, treba dati oproštaj svima. Pa tako u celom regionu Skopske Crne Gore mladi posećuju stariju rodbinu i traže oproštaj za neko sagrešenje, voljno ili nevoljno, koje su počinili u periodu protekle godine. Viševekovne arhaične reči (gde se i dans sačuvala najjužnija govorna varijanta prizrensko-timočkog narečja tj. prizrensko-skopskocrnogorsko-južnomoravskog veoma arhaičnog staro srpskog jezičkog areala), kojima se traži i daje oproštaj sačuvale su se do dan-danas i ponavljaju se tri puta. Osoba koja traži oproštaj kaže: „Oprosti mi ako sam ti grešil/la.“ A osoba koja daje oproštaj uzvraća sa: „Nek’ ti je prosto i blagoslovljeno od Boga i od mene!“.

Veoma je značajno napomenuti da je u prošlosti Kučevište bilo selo sa najviše vodenica u celom skopskom kraju, imala ih je skoro svaka kuća. Nažalost, danas je slika sasvim drugačija, vodenice koje su u funkcionalnom stanju se mogu izbrojati na prste.

Najveći deo regiona Skopske Crne Gore pripada opštini Čučer-Sandevo, sa trenutnim administrativnim centrom u Kučevištu. Pored Kučevišta, srpski živalj je prisutan još i u Pobužju, Banjanu, Čučeru, Gornjanu, Sandevu, Mirkovcu, Gluvu, Kučevačkoj bari… Kučevište zauzima centralno mesto i predstavlja najveće naselje u opštini Čučer-Sandevo. Prema zadnjem popisu Državnog zavoda za statistiku Severne Makedonije u Kučevištu je registrovano 3167. stanovnika, u najvećem delu pripadaju srpskom etničkom korpusu.

Kučevište, kao i skoro sva ostala naselja spadaju u red najstarijih naselja skopske kotline, a najveći broj ovih sela pominju se u darovnicama i poveljama srpskog kralja Milutina Nemanjića u razdoblju od 1300-1308. godine. Kralj Milutin bio je ktitor poznatog manastira Svetog Nikite, blizu sela Gornjana, u regionu Skopske Crne Gore. U selu Kučevištu je crkva Sv. Spas, nastala od 1321-1331. godine u vreme kralja Stefana Dečanskog, do sredine XV veka poznatija po imenu kao Vavedenje presvete Bogorodice; zatim manastir Sv. Arhangela u Kučevištu koji datira iz vremena cara Dušana Nemanjića, a predpostavlja se da je podizan od 1331-1355. godine. Na freskama u skoro svim pomenutim crkvama i manastirima primetni su likovi Sv. Simeona i Sv. Save srpskog. Bitno je naglasiti da prva škola u ovom kraju datira još iz 1780. godine u kučevačkom manastiru Sv. Arhangela, a zatim 1813. godine preneta je i otvorena škola u samom selu u konacima crkve Svetog Spasa. Tako je u Kučevištu postojala škola kada je nisu imala ni mnoga gradska naselja u ovom delu Balkana.

U većini slučajeva budući sveštenici i učitelji iz predela regiona Skopske Crne Gore obrazovali su se u Prizrenskoj bogosloviji. Pa je kao rezultat svega toga Prizren bio veoma značajna duhovna i kulturno-obrazovna žila kucavica, vrlo važna za celokupno srpsko stanovništvo ovog kraja. Kao u prošlosti, tako i danas Kučevište zauzima vrlo važno mesto i centaralni je oslonac okupljanja i bitisanja celokupnog srpskog življa regiona Skopske Crne Gore, a i šire u Severnoj Makedoniji svojim postojanjem i opstojanjem deluje stimulirajuće kod ostalih Srba, da ne zaborove sebe i svoje korene, da pripadaju srpskom etničkom korpusu.

Priredio: B. Ninić

Nema komentara

Napišite komentar