Prof.dr Marko Knežević: Murinsko Polimlje nestaje a niko ne haje

PROF.DR MARKO KNEŽEVIĆ U INTERVJU ZA GLAS HOLMIJE POVODOM OBJAVLJIVANJA NJEGOVE NOVE KNJIGE ”MURINSKO POLIMLJE”-

UZ PORUKU DA ”MURINSKO POLIMLJE IMA BOGATIJE I RAZNOVRSNIJE PRIRODNE RESURSE I POTENCIJALE OD GUSINJA PA NIJE OPŠTINA”

 

RAZGOVOR S POVODOM ZA ”GLAS HOLMIJE”

SA PROF.DR MARKOM KNEŽEVIĆEM POVODOM OBJAVLJIVANJA NJEGOVE NOVE KNJIGE ”MURINSKO POLIMLJE”-UZ PORUKU DA ‘‘MURINSKO POLIMLJE IMA BOGATIJE I RAZNOVRSNIJE PRIRODNE RESURSE I POTENCIJALE OD GUSINJA PA NIJE OPŠTINA”

Razgovor vodio Goran Kiković,glavni i odgovorni urednik časopisa i portala ”Glas Holmije”

Prof.dr Marko Knežević,rođen je 1933. godine u Novšiću kod Plava u Crnoj Gori, od oca Vučelje i majke Milke (rođ. Jokić). Osnovnu školu završio u rodnom mjestu, nižu realnu gimnaziju u Andrijevici, a višu realnu u Beranama. Diplomirao geografiju na Prirodno-matematičkom fakultetu u Beogradu 1959. godine, gdje je i magistrirao 1979. Doktorirao na Prirodno-matematičkom fakultetu u Prištini 1990. Radnu karijeru počinje 1. septembra 1960. kao profesor geografije u Osnovnoj školi u Plavu. Od septembra 1965. do oktobra 1969. bio je profesor, a zatim pomoćnik direktora novoformirnog Područnog odjeljenja beranske gimnazije „Panto Mališić“ u Plavu. Prerastanjem tog Odjeljenja u samostalnu gimnaziju nastavio je rad u toj ustanovi kao direktor, a zatim profesor geografije. Kraće vrijeme 1977. i 1978. godine bio direktor Ugostiteljskog preduzeća „Plavsko jezero“ u Plavu. Radnu karijeru je nastavio školske 1984/85. na Odsjeku za geografiju Prirodno-matematičkog fakulteta u Prištini, do 1992. godine kao predavač, zatim kao docent, a od 1996. godine do penzionisanja (2000) kao vanredni profesor. Obavljao je dužnost šefa Odsjeka za geografiju PMF u Prištini. Predavao je više predmeta, među kojima i izborni predmet Turističku geografiju. Bio je i rukovodilac projekta „Fizičko-geografski procesi na Kosovu i Metohiji“ i glavni i odgovorni urednik Zbornika radova Odseka za geografiju PMF u Prištini.

Objavio je više od 80 naučnih i stručnih radova, među kojima i knjige„Plavsko-gusinjski region – uslovi za razvoj turizma“ ,„Turistički resursi i potencijali Prokletija“,” Velika i Novšiće- zavičajna monografija” i ovu četvrtu” Murinsko Polimlje – prilozi za monografsku studiju”. Angažovan je bio u izradi više projekata i studija iz oblasti turizma, prostornih i urbanističkih planova. Bavio se i publicistikom. Učestvovao je sa saopštenjima na više od 20 naučnih i stručnih skupova, većinom međunarodnog značaja. Uža specijalnost mu je planinski turizam, ali je, pored brojnih radova iz te oblasti, objavio je radove iz domena demografije, onomastike, poljoprivrede, saobraćaja, ekonomske geografije, ekologije i drugih naučnih disciplina. Dobitnik je većeg broja priznanja, povelja i zahvalnica. Za doprinosu istraživanju genocida u Velici i balističko-vulnetarskog logora u Plavu episkop Budimljansko-nikšićke eparhije Joanikije dodijelio mu je .Arhipastirsku Gramatu.

Živi u naselju Limski Most u Brezojevicama kod Plava. Iz prvog braka ima sinove Nikolaja i Aleksandra i kćerku Biljanu, koji su završili fakultete i zaposleni su. U drugom braku je sa Mirjanom – Mirom Radojević iz Kosovske Mitrovice.

KIKOVIĆ: Gospodine Kneževiću šta Vam je bio cilj za pisanje knjige Murinsko Polimlje?

KNEŽEVIĆ:Da ukažem na zabrinjavajuću i alarmantnu socio-ekonomsku i demografsku situaciju i opasnost od prestanka rada škola zbog drastičnog smanjenja broja učenika u njima, nezaposlenost stanovništva i mnoge druge probleme zbog kojih je ugrožen opstanak sela i čitavog ovog područja. Knjiga pedstavlja svojevrstan apel da se spriječi propadanje ovog kraja.

KIKOVIĆ: Čitajući Vašu knjigu može mnogo toga da se novog sazna o prošlosti dijela stare župe Plavske.Recite nam nešto o prošlosti ovoga kraja?

KNEŽEVIĆ:Ovaj kraj je oduvijek bio na ratnoj nozi, počev od invazije Turaka krajem 15 vijeka pa sve do završetka Prvog i Drugog svjetskog rata. U ratovima je bilo mnogo nedužnih žrtava, a ginuli su i bataljoni vojske.U drugom svjetskom ratu, 28. jula 1944. fašističke divizije Skenderbeg i Princ-Eugen izvršile su genocid u Velici, Gornjoj Ržanici i Polimlju u kojem je bilo preko 500 žrtava. U Plavu je 1941. osnovan jedini koncentracioni logor za žene i djecu u Crnoj Gori. Od gladi i bolesti u logoru je umrlo 31 dijete.

KIKOVIĆ: Bili ste svjedok stratišta u Plavu gdje je od bolesti, gladi i mučenja umoreno 31 dijete.Ispričajte nam Vaše svjedočenje o tom zločinu muslimana nad Srbima?

KNEŽEVIĆ:Po ugušivanju ustanka 17 jula 1941. naša porodica krenula u bježaniju preko Gornje Ržanice. Tu nas je uzeo na “besu” Šiptar Džema Tahirović, ali kada su naišli naoružani balisti i vulnetari oni su nas sproveli u plavski logor, gdje smo utamničeni oko 4 mjeseca. Porodica je imala 7 članova: majka Milka, moja braća Mirko, Borislav i Miroslav i sestre Persa i Kosa. Vratili smo se iz logora bez brata Miroslava i sestre Kose koji su tamo umoreni.Iz logora su izvođene žene na silovanje. Uslovi u logoru su bili gori nego u torovima za stoku. Umirala su djeca a odrasli izvođeni i svirepo ubijani.

KIKOVIĆ: Što se o tome nije pisalo u Brozovo vrijeme? Ko je kriv za zataškavanje zločina?

KNEŽEVIĆ:Plavski logor je bio veća tabu tema od veličkog genocida. Niko nije smio da govori ili da piše onjemu. Da ja nisam zapisao sjećanja i svjedočenja nekoliko žena među kojima i moje majke o stravama i užasima u logoru on bio ostao tabu tema i poslije 70 godina. Komunistima je važnije bilo da se ne remeti proklamovano bratstvo i jedinstvo nego da se otkriju zvjerstva u logoru,a posebno stradanje djece.

KIKOVIĆ: Kao profesor i čovjek od ugleda mislite li da ne snosite dio odgovornosti što ranije niste pisali o ovom zločinu nad nevinom Srpskom djecom?

KNEŽEVIĆ:Na redovnim i postdiplomskim studijama, kao i u toku izrade magistarskog i doktorskog rada nisam imao vremena da o tome pišem. Pa i da sam napisao nešto zbog cenzure u komunističko doba teško bi se to moglo objaviti. Poznato mi je kakve je peripetije imao Veljko Mijović prilikom objavljivanja romana “Crni vjetar” o pokolju u Velici.

KIKOVIĆ: Odlično ste odgovorili.Zašto se Veličani nisu dostojno odužili profesoru Veljku Mijoviću koji je napisao roman ”Crni vjetar”?

KNEŽEVIĆ:Mijović je zbog tog romana bio izložen šikaniranju i progonu od strane pojedinih balista i muslimana i nije imao dovoljnu zaštitu ni od koga pa ni od Veličana. Možda je na to uticala i činjenica što je u romanu Mijović prikazao sebe kao glavnog junaka, a nije ni mirisnuo barut.

KIKOVIĆ: Nisam shvatio da je on sebe uzdigao čitajući njegov roman ”Crni vjetar”, naprotiv on je imenom prozvao zlikovce koji su napravili nezapamćeni genocid nad nevinim žrtvama.

KNEŽEVIĆ: Ja sam pročitao roman i shvatio kako je on pratio sve što se dešavalo i na kraju daje svoj zaključak. Neka imena zločinaca dao je pogrešno na osnovu “rekla – kazala”. On se kod navođenje imena ne poziva na istorijske izvore, jer su u vrijeme pisanja romana oni bili nedostupni.

KIKOVIĆ: To je roman. Nego mi recite šta još značajno ima u Vašoj knjizi?

KNEŽEVIĆ: Knjiga govori o nazadovanju i propadanju Murinskog Polimlja u nezavisnoj Crnoj Gori. Kao glavne uzroke tome naveo sam: ukidanje Veličke i Polimske opštine, neuspjela privatizacija društvenih preduzeća na ovom području, totalna zapostavljenost područja u pogledu investicionih ulaganja, zapošljavanja i razvoja infrastrukture. Od spoljnih faktora: neravnomjernost regionalnog razvoja u Crnoj Gori pri čemu je sjeverna regija jako zapostavljena i neadekvatna državna populaciona politika.Gusinje je povratilo raniji status opštine. Politički aktivisti sa Murinskog Polimlja kasno su se sjetili da pokrenu pitanje povratka statusa ukinutih opština. Rađena je Studija o opravdanosti ponovnog osnivanja tih opština ali nije završena. Po toj studiji Murinsko Polimlje ima bogatije i raznovrsnije prirpdne resurse i potencijale od Gusinja ali manju površinu i znatno manji broj stanovnika. Radi upoređenja, teritorija Murinskog Polimlja ima površinu 129 kilometara kvadratnih, a Gusinjske opštine 157 km kvadratnih, dok broj stanovnika u Murinskom Polimlju iznosi 2300 a u opštini Gusinje 4239. Mali broj stanovnika je glavni ograničavajući faktor za povratak statusa Veličke i Polimske opštine.

KIKOVIĆ: Šta za ”Glas Holmije” možete da poručite našim čitaocima?

KNEŽEVIĆ:Glavna poruka knjige je MURINSKO POLIMLJE NESTAJE A NIKO NE HAJE da se probudimo i da protestvujemo zbog stanja u kojem se našao ovaj dio opštine Plav. Albanci sa područja opština Plav i Gusinje već protestvuju zbog malog udjela zaposlenih u ovim opštinama, dok građani Murinskog Polimlja ćute iako je njihov broj zaposlenih u javnim i državnim službama opštine Plav znatno manji u odnosu na Albance a broj stanovnika procentualno znatno veći.

Murinsko Polimlje, obuhvata tri mjesne zajednice u okviru opštine Plav – Brezojevice, Murina i Velika. U njima većinsko stanovništvo čine Srbi i Crnogorci, odnosno pravoslavci. Umjesto da se ekonomski razvija, jer raspolaže bogatim i raznovrsnim resursima, ovaj dio opštine Plav sve više nazaduje i propada. To je danas najzaostaliji kraj u najnerazvijenijijoj crnogorskoj opštini. Taj sunovrat nije naslijeđen nego je stečen. U komunističkom periodu ovaj kraj je imao znatno razvijeniju privredu, više zaposlenih i bolji život nego danas u, navodno, nezavisnoj Crnoj Gori.
Knjiga upozorava na zabrinjavajuću i alarmantnu socio-ekonomsku i demografsku ovdašnju situaciju i poziva na prevazilaženje takvog stanja.

Do takvog stanja doveli su brojni limitirajući faktori a naročito: ukidanje Polimske i Veličke opštine, neuspješna privatizacija društvenih preduzeća, odsustvo investicija, rasformiranje zamljoradničkih zadruga, totalna zapostavljenost ovog krja od strane lokalne samouprave u Plavu i državnih institucija.

Posljedice ukidanja pomenutih opština imale velikog uticaja na migracije stanovništva, zapostavljanje poljoprivredne proizvodnje, depopulacione procese, demografsko pražnjenje i odumiranje sela, te povećanje broja socijalno ugroženih lica.
U procesu svojinske transformacije i privatizacije na ovom području uništena su društvena preduzeća, prestale sa radom fabrike, a radnici ostali bez posla. To je slučaj sa ŠIK “Bor”, fabrikom lignoplasta i sirarom u Brezojevicama, konfekcijom “Maksim” u Murini, dok izgrađena fabrika protivgradnih raketa u Brezojevicama nije ni otvarana jer je, navodno, predstavljla investicioni promašaj. U društvenom proizvodu učestvovao je i tecijarni sektor – turizam, kojeg danas nema. Hotel “Plavsko jezero”, u okviru kojeg je poslovao hotel “Sjekirica” u Murini, privatizovan je a radnici takođe otpušteni. Privatizacija se pokazala neuspješnom, zbog čega hotel ni dan danas ne radi. Hotel “Sjekirica” je srušen u NATO bombardovanju 1999. Nije izgrađen novi iako je prošlo 20 godina. To je još jedna potvrda o zapostavljenosti ovog područja.

Sela su u nedavnoj prošlosti bila u znatno boljem ekonomskom i socijalnom položaju. U selima je bilo dovoljno radno sposobnih poljoprivrednika. Bilo je i seoskih prodavnica i kafana. Izdizalo se u katune. Momci se ženili, djevojke udavale. U seoskim domovima kulture priređivana veselja, igranke i svadbe, a danas služe skoro isključivo kao kapele za česte sahrane i pomene pokojnika.

Selektivnim zapošljavanjem prema partijskoj i nacionalnoj pripadnosti, često bez konkursa, pri čemu je važnija politička podobnost kandidata i broj glasova koji je on obezbijedio na izborima od njegovih stručnih kvalifikacija i radnih sposobnosti, ugrožena je ravnopravnost u zapošljavanju. Zbog takvog zapošljavanja, iz Murinskog Polimlja srazmjerno broju stanovnika skoro da nema zaposlenih u opštini Plav.
Bez svoje lokalne samouprave, prepušteni sami sebi, građani ovog dijela plavske opštine nijesu u mogućnosti da sami kreiraju svoj razvoj i rješavaju nagomilane probleme, unaprijede privredne i društvene djelatnosti, infrastrukturu i školstvo. Mjesne zajednice niti imaju sredstava niti kadrova da bi odgovorile takvom zadatku. Ovdje je kako kaže Njegoš “Malo ruku, malena i snaga”. Nema sposobnog nosioca koji bi pokrenuo razvoj sa mrtve tačke. Raspoloživi ljudski resursi i potencijali bez kapitala i sposobnog nosioca razvoja nijesu dovoljni za razvoj.

Kao posljedica sve veće zaostalosti, poslednjih decenija na ovom području demografsko pustošenje sela prerasta u demografski kolaps, pa je stanovništvo MZ Velika smanjeno za 72 odsto, a MZ Murino za 40 odsto. To ima za posledicu nestajanje škola, jer nema djece. Područna odjeljenje u Novšiću i Gračanici već su ugašena, a nestaje i Velička škola, jedne od najstarijih u Crnoj Gori. Posebno zabrinjava ugroženost sabirne – matične škole u Murini, koja je od nekadašnjih više od 900 učenika danas spala na ispod 100.

Tekst preuzet sa: glasholmije.rs

Nema komentara

Napišite komentar