Spomen – grobnica u Smiljanu bez epitafa

„Ako budem imao sreće da ostvarim barem neke od svojih ideja to će biti dobročinstvo za cijelo čovječanstvo. Ako se te moje nade ispune, najslađa misao biće mi ta da je to djelo jednog Srbina“. Nikola Tesla

Udruženje Gospićana „Nikola Tesla“, koje baštini ime i djelo Nikole Tesle iznenađeno je zatiranjem istorijskih tragova o životu i stradanjima srpskog naroda u Smiljanu, Teslinom zavičaju. Opština  Smiljan je 1931. godine brojila 985 domaćinstava sa 4 872 stanovnika, od kojih 4 161 Hrvat i 621 Srbin. Srbi su imali svoju crkvu Sv. apostola Petra i Pavla iz 1765. godine, osnovnu školu od 1830. godine… Smiljan je etnički očišćen od Srba 1941. godine, porušena je pravoslavna crkva…

Proglašenjem NDH, počelo je prema unaprijed pripremljenom planu ustaškog stožera u Gospiću istrebljenje srpskog naroda u opštinama Gospić i Smiljan.. Ustaški stožer u Gospiću dobio je zadatak, da u roku od 6 dana uništi i istrijebi sve Srbe u Lici, što im je dobrim dijelom i uspjelo. Ustaše se iz Gospića prebacuju u Smiljan 2. avgusta 1941. godine i uz pomoć domaćih smiljanskih ustaša – Hrvata otpočinju etničko čišćenje i masovni pokolj srpskog stanovništva u Smiljanu. Ubijanje nesrećnog naroda vršeno je na najmonstruozniji način. Ljudi su živi ili poluživi spaljivani u kućama, klani i ubijani na kućnom pragu, vješani… Prema kazivanjima rijetkih preživjelih Smiljančana, bile su to jezive scene svuda unaokolo, pred kojima blijede slike  Danteovog pakla. To je bila NDH.

“Mnogo djece umrlo je na ustaškim bajonetama i noževima, bacani u zrak, a zatim naticani na noževe“.

Ova zvjerska akcija u Smiljanu trajala je 4 – 5 dana i u njoj su ustaški zločinci ubili 530 Srba, odraslih muškaraca, žena i djece. Ubistva su izvršavana na najzvjerskiji način. Sakupljeni i pohvatani narod živ je spaljivan u kućama, pojedinačno mučeni, klani i ubijani bez ikakve krivice, odvoženi u koncentracioni logor Gospić – Jadovno. Samo nekolicina mještana (Srba) uspjela je pobjeći u Velebit i spasiti živu glavu. Za istoriju je značajno da je „Popis napuštenih posjeda na području općine Smiljan sačinilo Općinsko poglavarstvo u Smiljanu, 6. kolovoza 1941. godine uz potpis načelnika i bilježnika, ovjereno pečatom“, što je vidljivo iz kopije originalnog Popisa srpskih napuštenih posjeda na području općine Smiljan…

Stranica 4  Popisa srpskih napuštenih posjeda na području općine Smiljan  (zaveden pod rednim brojem  5902 od 13./08. 1941. godine).

Pokolj  srpskog stanovništva u Smiljanu počeo je 2. avgusta 1941. godine i trajao je 4 – 5 dana. Općinsko poglavarstvo „znalo je unapred“ koja će srpska domaćinstva  u Smiljanu biti „napuštena  6. avgusta 1941. godine“? Kada se uporedi spisak srpskog stanovništva, koje je živjelo  u Smiljanu 1941.godine i uporedi sa spiskom ubijenih, obješenih, spaljenih u kućama i zaklanih Srba u Smiljanu od  2. – 10. avgusta 1941. godine, vidi se da je ustaška vlast u Gospiću i Smiljanu unaprijed pripremila spisak za  likvidaciju i odstrel srpskog naroda. Spisak poginulih Srba u Smiljanu 1941. godine identičan je popisu ubijenih po sačinjenom  spisku  Općinskog poglavarstva Smiljana, načelnika i bilježnika. (na Spisku 126 domaćinstava sa 637 članova). „Svijetu je poznato da u vrijeme Nikoline smrti (7. januara 1943. godine) nije bilo više srpskog naroda u Smiljanu. Istrebiše ga hrvatske ustaše, i tako ugasiše srpski rod na smiljanskom tlu“.

Na samo nekoliko metara od rodne kuće Nikole Tesle, neposredno uz hram Sv. apostola Petra i Pavla u pravoslavnom groblju, rodbina iz zemlje i inostranstva podigla je 1950. godine zajedničku spomen – kosturnicu u koju su sahranjeni ostaci ustaškog zločina 530 Srba iz Smiljana, „žrtava fašističkog terora iz 126 porodica ubijenih u vremenu od 1941 – 1945. godine“. Na spomen – kosturnici je bio spomenik i nadgrobna ploča do 1991.godine sa epitafom pisanim ćirilicom:

„Slava palim smiljanskim žrtvama od fašističkog terora u Drugom svjetskom ratu 1941. godine.

Ovdje počivaju članovi obitelji: Basarića, Bogića, Delića, Gajića, Jerkovića, Katića, Kekića, Lemajića, Mileusnića, Milašinovića, Pejnovića, Plećaša, Prodanovića, Rajčevića, Vraneša, Stijačića. Palo je 530 članova iz 126 obitelji.

Spomenik podiže rodbina iz zemlje i inostranstva“.

Spomen – kosturnica,  antifašistički spomenik  iz NOB-a  je porušena, a na mjestu stare spomen – kosturnice podignuta je nova koja je ušla u sastav Memorijalnog centra.

Memorijalni centar „Nikola Tesla“ u Smiljanu otvoren je 10.07.2006. godine povodom 150. godišnjice rođenja Nikole Tesla. U sklopu Centra je rodna kuća Nikole Tesle, zgrada Muzeja, pravoslavna crkva Sv. apostola Petra i Pavla, pripadajući gospodarski objekti, pravoslavno groblje, kamene klupe i spomenik.

Nije nikakvo čudo što danas nema natpisa na spomen – kosturnici u Smiljanu, kada je u Hrvatskoj  u toku građanskog rata 1991 – 1995. godine i kasnije porušeno preko 3000 antifašističkih spomenika. Svi antifašistički  spomenici  u Gospiću  i okolnim srpskim selima su porušeni. Time se želi sakriti  istina od svjetske i domaće javnosti  o počinjenom  zločinu i zločincima kojeg su  počinile hrvatske ustaše  i NDH  nad  srpskim  stanovništvom  u opštini Gospić  i  u  nekadašnjoj opštini Smiljan.

Parohijska crkva Svetih  apostola Petra i Pavla u Smiljanu, sagrađena 1765.godine, porušena 1941. godine. Posljednji  paroh u crkvi Sv. apostola Petra i Pavla u Smiljanu 1941. godine bio je protojerej Matija Stijačić.

Poslijeratna vlast  u Hrvatskoj nije dozvoljavala da se hram obnovi.

Nova spomen – kosturnica u Smiljanu pored Srpske pravoslavne crkve Sv. apostola Petra i Pavla u Smiljanu (slika gore, turisti ne znaju da je to spomen – kosturnica, niti im ko o tome govori, gdje sjede, i odmaraju se), je bez teksta o počinjenom zločinu nad srpskim narodom u Smiljanu i zločincima koji su počinili zločin. Na svaki način nadležne vlasti nastoje zločin „sakriti od javnosti“, a hvale se da Memorijalni centar „Nikole Tesle“, koji nosi ime Srbina iz Smiljana,  godišnje posjeti 30 – 40 000 turista. Republika Hrvatska i opština Gospić materijalno koriste ime ovog velikana nauke, a ne daju mu „povratak“ na trg u Gospiću.

Dijelovi miniranog i porušenog Teslinog spomenika, koji nema više mjesta u Gospiću. Spomenik Nikole Tesle miniran je 16. februara 1992. godine na istoimenom trgu, ne zato „što je Tesla izmislio struju“, već zato što je Nikola Tesla Srbin.

Srpska pravoslavna crkva, eparhija Gornjokarlovačka, Vranovača, Korenica „prodala je crkvenu imovinu u Smiljanu“ na rok od 40 godina. (z.k. ul. 2688 k.o. Smiljan).

Bilo bi vrlo interesantno čuti kustosa kako na času istorije turistima iz zemlje i inostranstva u Memorijalnom centru u Teslinom Smiljanu govori o Nikoli Tesli, Srbinu, svjetskom naučniku, stradanju srpskog naroda u ratu 1941 – 1945.godine  i doprinosu srpskog naroda na polju nauke, kulture, sporta i ekonomije… Srpski narod je imao bogagatu istorijsku tradiciju i dao značajan doprinos svjetskoj kulturnoj i naučnoj baštini.

Mile Rajčević

Nema komentara

Napišite komentar