U čast jubileja osamsto godina autokefalnosti Srpske pravoslavne crkve

Kiković: Gdje počivaju mošti vladara iz dinastije Nemanjića

Kako piše Veljko Bubanja o ulozi Nemanjića u našoj istoriji.Oni su vladari koji su najduže vladari Srbijom i mnogo je zadužili. Ovdje donosimo malo poznate činjenice o njima. 

Nemanjići, srpska vladarska porodica upravljala je Raškom odnosno Srbijom od 1180. do 1371. godine. Dobila je ime po njenom osnivaču Stefanu Nemanji.
Do Stefana Nemanje u raspodjeli vlasti, unutar vladarske porodice vladalo je načelo prvorodstvo, koje je uglavnom zadržano i u doba Nemanjića sa izuzetkom Nemanjinog sina Stefana Nemanjića, kome je otac ustupio presto 1196. godine.

To znači da je presto velikog župana, odnosno kralja nasleđivao najstariji sin.

STEFAN NEMANJA, veliki raški župan vladao je od 1170. do 1196. godine. Rodio se kao sin velikog župana Zavide oko 1113. godine u Ribnici, kod današnje Podgorice. Sa suprugom Anom imao je tri sina – Vukana, Stefana i Rastka, kao i tri kćeri. Njegova je glavna zasluga da je ujedinio srpske zemlje pod vlašću svoje porodice, da je zaokružio i proširio teritoriju Srbije. Pošto je završio svoje djelo povukao se u manastir, a umro 1200. godine na Svetoj Gori, u manastiru Hilandaru. Umro je okružen svojim monasima. Nakon nekoliko godina njegove mošti su prenijete u manastir Studenicu. U Srpskoj pravoslavnoj crkvi se praznuje kao Sveti Simeon Mirotočivi, 13. februara po crkvenom, odnosno 26. februara po građanskom kalendaru.

SVETI SAVA je velika ličnost naše istorije. Ne samo po tome što je ušao u istoriju, nego po tome što je postao sastavni dio našeg, srpskog, narodnog bića, dio naše krvi, naše duše i naše svijesti. Osam vjekova živi u nama. Njega nam ne uništi ni Sinan-paša 1594. godine, kada je spalio njegove mošti na Vračaru.
Sveti Sava se kao feniks podiže iz pepela i još se jače učvrstio u svijesti i osjećanja našeg naroda. Mnogostruko i višeznačajno je Savino djelo za naš narod. U više oblasti javnog života on je bio začetnik. Cio svoj život posvetio je Bogu i svom narodu služeći im predano i požrtvovano do kraja svog života 1235. godine. Prvi se počeo boriti protiv srpske nesloge, mireći nad mrtvim ocem zavađenu braću Stevana i Vukana. Iako ih je izmirio srpska nesloga i danas traje.
Po povratku iz Jerusalima, teško se razbolio i upokojio u Trnovu, gdje je i sahranjen.
Iz Trnova prenesene su njegove mošti u manastir Mileševo. Sinan-paša razjaren buntovanjem srpske raje 1935. godine spalio je mošti svetitelja na Vračaru.

STEFAN PRVOVJENČANI izabran je poslije Nemanjine smrti Odlukom Raškog sabora za vladara Srbije. Nezadovoljan ovakvom odlukom najstariji sin Vukan, potpomognut ugarskom vojskom oduzeo je bratu prestol što je izazvalo bratoubilački rat u Raškoj. Zahvaljujući intervenciji najmlađeg brata Save braća su se izmirila i Vukan je ustupio prestol bratu. Stefan je krunisan za kralja 1217. godine, te otuda nosi ime Prvovjenčani. Od njega počinje kraljevska grana Nemanjića. Na samrti se zamonašio. Upokojio se septembra 1228. godine i sahranjen u manastiru Žiča. Kult Svetog Stefana Prvovjenčanog naročito je njegovan u vrijeme vladavine Karađorđevića i Obrenovića.

KRALJ STEFAN RADOSLAV rođen je 1192. godine, od oca Stefana i majke Evdokije. Stefan Prvovjenčani i njegov brat Sava znali su i vidjeli kakve nezgode i nesreće može donijeti narodu i državi neriješeno i rđavo riješeno pitanje o nasledstvu prestola. I starija i novija istorija bila je bogata primjerima, kako je povodom promjena na prestolu, a i van toga, dolazilo do intriga, kriza, borbi i građanskih ratova zbog toga što pitanje o nasleđu prestola nije bilo utvrđeno. Stoga je Stefan Prvovjenčani u dogovoru i sporazumom sa svojim bratom Savom htio da pitanje o nasleđu prestola definitivno riješi, pa je odredio da ga u vlasti naslijedi najstariji sin Radoslav. Vladao je od 1227. do 1234. godine. Potpao je pod uticaj svoga tasta, epirskog despota Teodora. Žena i tašta su mu bile Grkinje. Nezadovoljni raški velikaši zbacili su ga sa vlasti i doveli na vlast njegovog mlađeg brata Vladislava. Upokojio se kao monah Jovan poslije 1235. godine. Sahranjen je u manastiru Studenica.

KRALJ STEFAN VLADISLAV, sin Stefana Prvovjenčanog iz drugog braka, oženjen je bio kćerkom Jovana Asena II, bugarskog cara. Njega je krunisao Sveti Sava 1234. godine. Lično je učestvovao u prenosu moštiju Svetog Save iz Trnova. Još kao mlad podigao je manastir Mileševu. Prestonica mu je bila u Humu. Odlučnim se pokazao u borbi za čistotu pravoslavlja, sprečivši širenje bogumilske jeresi. Srpska vlastela ipak nije bila zadovoljna njegovom vladavinom. Pobunila se protiv njega pa je bio primoran da 1243. godine ustupi prestol bratu Stefanu Urošu.

UROŠ I STEFAN NEMANJIĆ (1243-1276), raški kralj, treći sin Stefana Prvovjenčanog. On je svakako jedan od najznamenitijih i najsposobnijih srpskih vladara srednjeg vijeka. Proširio je državnu granicu, otvorio je prve rudnike i počeo prvi kovati novac. Pod Uroševom vladom Srbija se finansijski i ekonomski neobično osnažila, trgovina se razvila, u svakom pogledu učinjen je veliki napredak. Srbija se pod njegovom vladom osnažila. Nijesu bez razloga Kotorani govorili da je „nepobjedivi kralj“, niti su ga bez razloga njegovi potomci nazivali Velikim kraljem. Ali neslavno je završio vladu i život, čovjek i vladalac, koji je preko 30 godina uspješno upravljao svojom državom. Zbacio ga je sa vlasti sin Dragutin uz pomoć ugarske vojske. Uroš se poslije toga, razočaran i rezigniran povukao dublje u Hum, gdje je i umro, pošto se prije toga zakaluđerio. Tijelo mu je preneseno i sahranjeno u njegovoj velikoj zadužbini Sopoćanima.

KRALJICA JELENA, žena kralja Uroša, porijeklom francuskinja, vladala je kratko nakon muževljeve smrti u oblasti Dubrovnika i Skadra. Arhiepiskop Danilo, koji ju je lično poznavao hvali njen naročiti oštroumni govor, njenu dobrotu, darežljivost, pobožnost i primjeran život. Omiljena je i poštovana podjednako i od srpske i latinske crkve. U dukljanskoj oblasti obnovila je Drivast sa ostalim gradovima, koji su prilikom najezde Mongola bili porušeni. Podigla je rimokatoličke crkve i manastire u Kotoru, Baru, Ulcinju i Skadru, a u unutrašnjosti srpskih manastir Gradac. Zamonašila se pred smrt i dobila ime Jelisaveta. Umrla je 8. februara 1314. godine u dvorcu Brnjacima na Ibru, a sahranjena u manastiru Gradac.

Radila je na širenju prosvjete i vaspitanju omladine. Na njenom dvoru sastavljane su i pisane knjige za crkve i manastire. Pomagala je uboge i sirote. Otvorila je školu za obrazovanje i vaspitanje djevojaka. Slavi se 30. oktobra po crkvenom, odnosno 12. novembra po građanskom kalendaru.

DRAGUTIN NEMANJIĆ (1276-1316), srpski kralj iz Dinastije Nemanjića, sin kralja Uroša I i Jelene Anžujske. Bio je oženjen Katarinom, kćerkom ugarskog kralja Stefana V. Uz pomoć Ugara došao je na vlast, a u korist brata Milutina odrekao se vlasti na saboru u Deževi kod Rasa 1282. godine. Zamonašio se pred smrt. Vladao je od 1276. do 1316. godine. Umro je 2. marta 1316. godine i sahranjen u Đurđevim Stupovima, da bi mu kosti kasnije bile prenesene u manastir Studenicu.

KRALJ STEFAN UROŠ II MILUTIN je rođen oko 1253. godine, kao mlađi sin Uroša i Jelene Anžujske. U vrijeme njegove vladavine Srbija je teritorijalno znatno proširena i ekonomski ojačala. On je težio miru i želio je da se njegova velika osvajanja čvrsto spoje sa srpskom državom, jer su Srbi u tim oblastima bili dugo vrijeme pod tuđinskom vlašću izloženi raznim tuđinskim uticajima. Radio je na prosvjećivanju, razvijanju trgovine, dajući zemlji uredbe i zakone i podižući crkve i manastire. Njegov kult se njeguje kod Srba, Bugara i Rusa. Bio je najveći zadužbinar od svih Nemanjića, sahradio je 40 crkava, među kojima je najznačajnija Gračanica. Umro je 1321. godine, a sahranjen u manastiru Banjska. Njegove mošti su 1460. godine prenesene u Sofiju, gdje se i sada nalaze u Sabornoj crkvi.

STEFAN (UROŠ III) DEČANSKI vladao je Srbijom od 1321. do 1331. godine. On je raški kralj, sin kralja Milutina Nemanjića. Pri pokušaju da zbaci oca s vlasti protjeran je iz Raške u Carigrad, a poslije smrti Milutinove porazio je pretendente na raški kraljevski prestol brata Konstantina i Vladislava. Za vrijeme njegove vladavine raška vojska je porazila Bugare kod Velbužda 1330. godine. Ovom pobjedom Srbija je osigurala prevlast nad Makedonijom, a kao uspomenu na ovu bitku podigao je manastir Dečane. Zbacio ga je s vlasti njegov sin Dušan, zatvorio u grad Zvečan, gdje je proveo nešto više od dva mjeseca i na zagonetan način umro. Sahranjen je u manastiru Visoki Dečani. Praznuje se 11. novembra po crkvenom, a istog datuma i po građanskom kalendaru.

KRALJ STEFAN DUŠAN rođen je oko 1288. godine. Žena mu je bila Jelena. Vladao je Srbijom kao kralj od 1331. do 1346. godine. Bio je prvi srpski car. Kao naslednik prestola istakao se u bici kod Velbužda.
Vladao je po romejskom načinu i duhu. Srbija je dostigla pod Dušanom veliku moć, snagu. Njegove su se ambicije poklapale sa težnjama vlastele za što većim osvajanjima novih zemalja i Carigrada. Feudalni poredak za vrijeme njegove vladavine dospio je do najvišeg razvoja. Kao car posvetio je pažnju zakonodavnom radu. Na dva državna sabora, 1349. i 1354. godine donijet je Zakonik koji nosi njegovo ime.

U to vrijeme, kada je srpskoj državi bila najpotrebnija njegova hrabrost i veliki um, kada je trebalo potpuno dovršiti, utvrditi i urediti onu veličanstvenu zgradu koju je još Nemanja gradio, Dušan se razbolio i umro 20. decembra 1355. godine u 46. godini života, kako se pripovijedalo u selu Devolu na lijevoj strani Vardara, južno od Demir-kapije. Tijelo mu je doneseno i sahranjeno u manastiru Svetog Arhanđela u Prizrenu. Danas se njegovi ostaci čuvaju u crkvi Svetog Marka u Beogradu.

Sa Dušanom su sahranjene velike nade srpske, jer je poslije njegove smrti nastalo naglo opadanje i propadanje srpske države, na kojoj su Nemanjići radili skoro dvije stotine godina.

KRALJ UROŠ V, poslednji je vladar iz porodice Nemanjića. Bilo mu je devet godina kada mu se otac proglasio za cara i kada ga je zakraljio. Kad je Dušan umro Urošu je bilo 19 godina, isuviše mlad i neumješan da se snađe u velikim poslovima, velike carevine. Još manje je bio u stanju da svojom slabom pameću i snagom brani onu moćnu vladalačku vlast koju je Dušan onako visoko istakao i koju je snažno držao. Blag i popustljiv, dobar i povodljiv, postao je vrlo slab vladalac i narod ga je nazvao „nejakim Urošem“. Poslije 1366. godine njegova vlast se sasvim rasula, a Dušanova carevina raskomadala. Poslije Maričke bitke nastali su neredi, pljačkanja, ubijanja.

Car Uroš umro je u 35. godini života, 2. decembra 1371. godine, čije su mošti docnije prenesene u Srem i smještena u manastir Jasak. Njegovom smrću izumrla je slavna kuća Nemanjića iz koje su izašli slavni vladaoci, jer su Srbiju uzdigli do najveće snage i slave.

Prilog pripremio istoričar iz Berana Goran Kiković

Nema komentara

Napišite komentar