U Kulturnom centru Novog Sada istoričar dr Milan Micić govorio o Dobrovoljačkom odredu Vojvode Vuka

Predavanje o Dobrovoljačkom odredu Vojvode Vuka odnosno majora potpukovnika Vojina Popovića iz Gvozdenog puka održano je 1.10.2019. godine u KC Novog Sada. Dr Milan Micić govorio je o najelitnijoj jedinici srpske vojske u Velikom ratu.

Povod za ovo predavanje je činjenica da je 30. septembar proglašen za Dan srpskog ratnog dobrovoljca jer je na taj dan 1916. godine Dobrovoljački odred majora Popovića konačno oslobodio Kajmakčalan.  Jedinica koja ga je oslobodila i zakoračila na tle Kajmakčalana  je Dobrovoljački odred, a 75 posto njenog sastava činili su Srbi iz Banata, Bačke, Baranje, Srema, Slavonije, Like, Korduna, Banije, Dalmacije, BiH i Boke Kotorske.

Njeni oficiri su bili Crnorukci odnosno nacionalno-revolucionarna organizacija Ujedinjenje ili smrt. Formalno su djelovali od 27. septembra 1915. do 21. decembra 1916.

– Kada je počeo rat 1914. godine reguralna srpska vojska je imala mobilizaciju, ali je bilo mnogo i dobrovoljaca. Tada su, 1914. ti četnički odredi bili pod komandom organizacije Ujedinjenje ili smrt. Bili su dio srpske vojske i tadašnji ministar vojske Dušan Stefanović je 3.8. izdao uput  o djelovanju četničkih odreda. Njihov zadatak je bio da kada neprijatelj nadire čine zaštitu vojske, ali i da se ubacuju iza njihovih redova, presjecaju komunikacije i napadaju s boka i leđa – rekao je Micić.

1914. ima 8.000 dobrovoljaca, 4 četnička odreda. Najveći je bio Zlatiborski četnički odred, Jadranski četnički odred, Rudnički i Gornjački. Postojala su i dva manja četnička odreda Banatski i Sremski. Ovi odredi su 1914. godine trošeni na najtežim zadacima.

– 21. juna 1915. godine Vojin Popović je uputio pismo vrhovnom komadantu gdje je obrazložio djelovanje četničkih odreda 1914, i naveo da su to odredi koji su potrošeni i potrebno im je da djeluju pod vođstvom najboljih oficira. Takođe, treba da prođu bolju obuku i bolju selekciju jer se pokazalo da postoji nedisciplina.

Kada je nastalo primirje odlučeno je da se četničke jedinice drugačije formiraju i od ostataka Jadarskog četničkog odreda, od Srba koji su došli iz SAD i prebeglica iz Bosne i Srema formiran je januara 1915. Prvi dobrovoljački bataljon pod komandom majora Popovića. Kratko se zadržao u Kragujevcu da bi bio prebačen između Valandova i Krive Palanke.

– Nakon toga se vraćaju na prostor Grdeličke klisure, a u međuvremenu maja mjeseca od ostataka četničkih odreda koji su vodili borbe 1914. i od prebeglica Bosne i Srema i ratnih zarobljenika koji su se predali srpskoj vojsci, formira se u Užicu drugi Dobrovoljački bataljon pod komandom kapetana Radoja Pantića. I oni se prebacuju na prostor Grdelice i tu uslijed priliva novih dobrovoljaca uskoro se formira treći bataljon, negdje oko 1000 dobrovoljaca dolazi transportom iz Rusije, to su oni koji su se predali u Rusiji kao austrougraski vojnici.  U septembru preko Odese prebačeno je 3500 dobrovoljaca.

Tokom ratnih operacija 1915. godine Dobrovoljački odred bio je neprekidno pod borbom i branio je prilikom povlačenja preko Albanije odstupnicu Drugoj srpskoj armiji. Poslije oporavka na Krfu, ovo je bila prva srpska jedinica koja je izašla na liniju Solunskog fronta.

Kada su Bugari 17. avgusta 1916. godine krenuli u iznenadan napad na Solunskom frontu, došlo je do talasanja u savezničkim redovima, a Dobrovoljački odred bio je prva srpska jedinica koja je izašla na liniju Solunskog fronta. U tim krvavim borbama Dobrovoljački odred oslobodio je Kajmakčalan.

​Godine 1916. (29. novembra) u borbama na Gruniškom visu vojvoda Vuk je poginuo. Sutradan je izdato samo šturo saopštenje da „u borbama hrabro pogibe vojvoda Vuk“. Naredne borbe vođene su na Brazdastoj kosi, opet uz strahovite gubitke. Već 21. decembra rasformiran je Dobrovoljački odred.

U isto vrijeme dolazi do hapšenja Apisa i do Solunskog procesa.

Na Solunskom procesu pod optužbom da je bio nalogodavac neuspjelog atentata na prestolonaslijednika regenta Aleksandra Karađorđevića osuđen je na smrt streljanjem zajedno sa Radetom Malobabićem i Ljubomirom Vulovićem. Streljani su u samo svitanje 26. juna 1917.

– Solunski proces pokazalo se kasnije da je bio namješten, on se dešavao u trenutku kada su postojali tajni pregovori između Srbije i Austrougraske o potpisivanju nekog mira. Da li je u tom trenutku trebalo likvidirati one koji su najviše znali o sarajevskom atentatu, to su hipoteze – rekao je Micić.

– Srpska vlada je 1914. postavila sebi ciljeve stvaranja Jugoslavije. Dobrovoljci su bili mahom Srbi iz Austrougarske koji su vođeni srpskom nacionalnom idejom išli da se bore u Dobrovoljačkom pokretu, ali sve više tokom rata ovaj Dobrovoljački pokret prerasta u Jugoslovenski pokret. Cilj je bio da se ovaj pokret pred savezničkim javnim mnjenjem i vladama pokaže kao jugoslovenski, odnosno kao vojna sila Srba, Hrvata i Slovenaca.

Tada se formira Jugoslovenska divizija koja ima najviše udjela u probijalje Slounskog fronta.

Novinar Srpskog kola

Dragana Bokun

Foto: Jelena Roknić

 

 

Nema komentara

Napišite komentar