U Novom Sadu održana 9. Konferencija srpskih nacionalnih organizacija iz zemalja regiona

Deveta Konferencija srpskih nacionalnih organizacija iz zemalja regiona održana je 18. novembra 2019. godine u konferencijskoj sali Matice srpske u Novom Sadu. Na Konferenciji su učestvovale sve priznate srpske nacionalne organizacije iz zemalja regiona – Savez Srba iz Rumunije, Udruženje Srba iz Hrvatske, Nacionalni savjet Srba u Makedoniji, Udruženje srpskog naroda ”Morača-Rozafa” iz Albanije, Asocijacija ”Stvaraoci Republike Srpske” iz Republike Srpske, Zajedničko vijeće opština iz Vukovara, Nacionalni savjet Srba iz Slovenije, Samouprava Srba u Mađarskoj, Srpsko narodno vijeće iz Hrvatske i Srpski nacionalni savjet Crne Gore. Pored članova Konferencije, na sjednici su učestvovali i predstavnici Ministarstva spoljnih poslova Uprave za saradnju sa dijasporom i Srbima u regionu, Narodne skupštine Republike Srbije i Udruženja matice, dijaspore, Srba u regionu i prijatelja Srbije ”Koreni”.

Glavne teme sjednice bile su pojedinačni izvještaji o položaju srpskog naroda u zemljama regiona između dvije Konferencije, prijedlozi aktivnosti Konferencije za naredni period i međusobna saradnja nacionalnih organizacija iz zemalja regiona i saradnja Konferencije sa državnim institucijama Republike Srbije i Republike Srpske.

Prije nego što je otvorio sjednicu, Ljubomir Aleksov iz organizacije ”Samouprava Srba u Mađarskoj” pozdravio je sve učesnike i prenio informaciju da su početkom novembra Srbi iz Praga pozvali sve Srbe koji žive u Evropskoj Uniji i održana je konferencija koja je trajala tri dana. Podsjetio je da u zemljama EU živi između 1.600.000 i 2.000.000 Srba i da je na pomenutoj sjednici pokrenuta inicijativa da se stvori unija Srba u EU, odnosno da se Srbi koji žive u EU ujedine kako bi koristili svoj uticaj i mogućnosti i kako bi bili lobisti Srbije i srpskog pitanja u Evropi. Sjednica se završila bez konkretnih rezultata, ali sa idejom da se nastavi sa radom po pokrenutim pitanjima. Aleksov je ovo naveo kao pozitivan primjer okupljanja Srba koji žive van granica Srbije što je uz Konferenciju još jedan znak da postoji volja za zajedničko djelovanje. Kada je reč o Konferenciji, smatra je istrajnom jer je do sada svaki put okupila sve predstanike Srba iz regiona i donete su odgovarajuće odluke. Takođe, smatra da je to jedna patriotska organizacija koja ima za cilj da jača veze regiona i Srbije, kao i međusobnu saradnju Srba u zemljama regiona.

Nakon ovog izlaganja, Aleksov je predložio Dnevni red koji je jednoglasno prihvaćen nakon čega je riječ preuzeo predsjednik Upravnog odbora Momčilo Vuksanović. Vuksanović je pozvao predstavnike da podnesu izveštaj o položaju srpskog naroda u zemljama regiona iz kojih dolaze.

Tim povodom, prisutnima se prvi obratio sekretar Nacionalnog saveza Srba Slovenije Nikola Todorović koji je sve pozdravio u ime navedenog saveza i njenog predsjednika Branislava Rajića. Objasnio je da je Nacionalni savez Srba Slovenije jedan od osnivača, odnosno osnovni činilac Saveza Srba Slovenije, da je to krovna organizacija svih saveza i svih društava Srba u Republici Sloveniji. Todorović je naglasio da je u Sloveniji prisutna dobra saradnja insitucija Slovenije i Srbije i da im to uliva optimizam kada je riječ o stvaranju uslova za bolji položaj srpske nacionalne zajednice. Todorović se osvrnuo i na odluke usvojene na prethodnoj sjednici vezane za Strategiju očuvanja srpskog indentiteta i nacionalog jedinstva srpskog naroda u regionu i Jedinstveni srpski bukvar:

– Strategija je odličan dokument kojeg su preuzele i institucije Republike Srbije bar kada je riječ o zvaničnicima koji nastupaju u javnom životu. Takođe, Jedinstveni srpski bukvar nije više pitanje nego stvarnost. Izrada Bukvara biće jedan od naših najvažnijih uspjeha.

Kada je riječ o položaju Srba u Sloveniji, istakao je:

– U Sloveniji ćirilica skoro i ne postoji i naše organizacije koje postoje rade na očuvanju srpskog jezika koji je pečat naroda. Tu je potrebna ozbiljna pomoć matične države. Treba dati važnost jedinstvenom kulturnom prostoru i da se zajedničkim programom i projektima postave temelji za jedinstveno djelovanje.

Položaj Srba u Bosni i Hercegovini uslovljen je položajem Republike Srpske

U ime Srpskog narodnog pokreta ”Izbor je naš” iz Republike Srpske, prisutnima se obratio predsjednik istog Dane Čanković koji je istakao da je položaj Srba u Bosni i Hercegovini usko vezan sa položajem Republike Srpske. Naveo je da je ogroman pritisak na Republiku Srpsku da se potisne pravo naroda na odlučivanje o svim suštinskim pitanjima kao što je ulazak u NATO. Zbog toga je pokret pokrenuo inicijativu da Narodna skupština Republike Srpske donese dopunu zakona da se o pitanjima ulaska u bilo koji vojni savez odlučuje na obavezujućem referendumu. Čanković je obrazložio zašto je pokret protiv ulaska u NATO:

– Ulazak u NATO je put nestanka Republike Srpske, a ona je garant opstanka Srba na tim prostorima. Najviši zvaničnici koji dolaze iz SAD i Velike Britanije podržavaju bošnjačke političare u ideji stvaranja novog bosanskog identiteta. Bez Republike Srpske bi se doveo u pitanje opstanak srpskog naroda u tim okolnostima.

Na priču o NATO nadovezao se Momčilo Krajišnik, predstavnik asocijacije ”Stvaraoci Republike Srpske” i izrazio zadovoljstvo zbog održavanja Konferencije. Potvrdio je navode Čankovića da je tema NATO veoma aktuelna u Republici Srpskoj. Uporedio je aktuelnu situaciju u Republici Srpskoj sa situacijom devedesetih godina:

– Danas je stanje u Republici Srpskoj drugačije nego devedesetih godina. Danas imamo veliku podjelu među srpskim korpusom koji se potpuno razmimoilaze u stavovima i nema zajedničkog nacionalnog interesa. Pored toga postoji problem je iseljavanja, ljudi odlaze iz Republike Srpske i ostavljaju prazan prostor.

Težak položaj Srba u Albaniji

Pavlo Jakoja Brajović predstavnik Srba iz Albanije istakao je da su Srbi u Albaniji zapostavljeni od strane matice i da je položaj srpske zajednice veoma težak. Ovo je obrazložio činjenicom da od države Albanije ne mogu da dobiju sredstva da realizuju projekte, iako su priznati kao manjina i postoje zakoni i podzakonske regulative, koji omogućavaju finansiranje projekata. Međutim, u praksi je to neostvarivo. Sa druge strane, Srbi u Albaniji nemaju nikakvu pomoć od svoje matice, snalaze se sami za aktivnosti koje su za njih važne i koje čuvaju njihov identitet u Albaniji:

– Prije 12 godina smo otvorili kurs srpskog jezika i tada smo imali 70 do 100 đaka, a sada imamo jedva 20. Snalazili smo se nekako sami da bi mogli držati ove aktivnosti koje su za nas važne jer čuvaju naš identitet u Albaniji. Kurs srpskog jezika sada jedva držimo. Sredstava imamo za još mjesec dana i nakon toga, ako se ne obezbede sredstva moraćemo da prekinemo kurs. Imamo tri studenta iz Albanije na studijama u Beogradu koji imaju problem jer ne znaju srpski jezik. Nemamo uslove ni mogućnosti da naučimo srpski jezik u potpunosti. Potrebna nam je pomoć Ministarstva spoljnih poslova, Ministarstva prosvjete i Ministarstva kulture Republike Srbije.

Pablo je istakao da se nada da će ova Konferencija pomoći da se popravi položaj srpskog naroda u Albaniji.

Potrebno institucionalno djelovanje

Srđan Milaković, iz Zajedničkog vijeća opština iz Vukovara i zamjenik gradonačelnika Vukovara saopštio je da se položaj Srba u Republici Hrvatskoj od prethodne Konferencije promenio u negativnom smislu. Javni diskrus je vrlo negativan, kontekst u javnom sektoru je isključiv i nije naklonjen Srbima:

– Pozitivno zakonodavstvo govori jedno i propisi u kojima su prava Srba garantovana i priznata, ali se ta prava usled nacionalističkog, iskljičivog i negativnog javnog diskursa ne sprovode. Kao primer, Milaković je izdvojio grad Vukovar koji je kao sredina sa nezavidnim položajem Srba primenjiv na celokupnu teritoriju Republike Hrvatske.

 

Milaković je podsjetio prisutne na događaj kada je gradonačelnik Vukovara uzeo statut na ćirilici i bacio ga na tlo. Sve to onemogućava ravnopravnu poziciju srpske zajednice. Milaković, kao zamjenik gradonačelnika iz reda srpske zajednice sa gradonačelnikom ne komunicira, nema nikakvog prostora jer se on postavlja na isključiv način. Svaka upotreba srpskog jezika i ćiriličnog pisma za njih je velikosrpska provokacija i dokaz da velikosrpska ideja u Republici Hrvatskoj još uvek živi.

U nastavku izlaganja, Milaković je istakao da srpska zajednica u takvim okolnostima živi i srpski korpus je najbrojniji u tom istočnom dijelu gde postoje četiri srpske opštine okupljene u Zajedničkom veću opština. Međutim, sve navedeno otežava funkcionisanje instucijama srpske zajednice i srpskom narodu u svakodnevnom životu. Period ratne prošlosti je prisutan u svim građanskim dešavanjima i manifestacijama. Procesuiranje za ratne zločine takođe predstavlja pritisak na Srbe. Istovremeno, Srbi nemaju gdje da obeleže stradanje Srba jer se ne dozvoljava podizanje ikakvog spomen obilježja. Osporava se postojanje žrtava i počinioci nisu kažnjeni. Prema riječima Milakovića, sve su to činioci koji usložavaju položaj i opstanak Srba u Republici Hrvatskoj.

Svetislav Mikerević potpredsjednik Srpskog narodnog vijeća potvrdio je da je situacija za Srbe u Republici Hrvatskoj teška i nije naklonjena Srbima. Zbog toga, Mikerević  je izrazio zadovoljstvo zbog rada Konferencije i nada se da će se u narednom periodu ostvariti bolja povezanost matice sa Srbima u regionu. Pored toga što se osvrnuo na probleme Srba u Republici Hrvatskoj koje je naveo Milaković, kao primjer nezavidnog položaja Mikerević je spomenuo prenos osnivačkih prava:

 

– Mi smo 2015. godine u nekim od naših opština zatražili prenos osnivačkih prava da bi naše skupštine i veća mogla da registruju škole, koje bi bile registrovane kao i škole drugih nacionalnih manjina u Republici Hrvatskoj. Međutim, u tome nismo uspeli ni danas. Koriste se dvostruki aršini prema Srbima i drugim nacionalnim manjinama i dolazimo u situaciju da će naše škole biti prespajane. Zato nam je potrebna bolja povezanost za maticom jer se daleko lakše i jednostavnije mogu rješavati mnoga pitanja.

Kada je riječ o položaju Srba u Republici Hrvatskoj, Milojko Budimir iz udruženja Srba iz Hrvatske, smatra da svi koji su izbjegli i prognani iz Republike Hrvatske nisu uspjeli da se vrate u zavičaj. Očekivalo se da će Republika Hrvatska ulaskom u Evropsku uniju popraviti taj položaj, ali to se nije desilo i situacija je još teža:

 

– Ukoliko pasivno budemo promatrali sve što se dešava bićemo svjedoci potpunog nestanka Srba sa tih prostora. Mi se kao udruženje bavimo kulturom, objavimo po neki zbornik ili organizujemo izložbe i kulturna dešavanja. Međutim, za to vreme ostajemo bez kulture, tradicije i bez prostora. U Republici Hrvatskoj na prostoru gdje su živeli Srbi ne kradu se samo predmeti iz napuštenih kuća već se kradu i kuće. Sa područja Banije i Korduna gdje su bile drvene kuće, Hrvati ih odnose kao da nikada nisu tu ni bile. Iako su te kuće zaštićene zakonom oni njih prenesu i na taj način radi se na brisanju tragova našeg pristustva na tim prostorima. Zbog svega toga je potrebno institucionalno djelovanje. Mi ovde u Srbiji nemamo ni jednu nacionalnu instituciju koja će se baviti ovim problemom. Moj apel je da se oformi centar ili institut koji će se baviti temom položaja Srba u Republici Hrvatskoj i regionu, a postojeće institucije države treba da se aktivnije uključe u sprovođenje zaključaka koje ovde donesemo. Ova Konferencija objedinjuje sve naše prostore i susjedne zemlje u kojima Srbi žive i treba učiniti dodatni napor da ona zaživi i da dobije jaču podršku države.

Zajedništvo i sabornost ključni u borbi za položaj Srba

Ognjen Krstić, predsjednik Saveza Srba u Rumuniji takođe smatra da je ključno pitanje institucionalno povezivanje:

– Naša Konferencija je okupila reprezentativne organizacije i potrebno je da nađemo načine i prave sagovornike u matičnoj zemlji. Trebalo bi da se ova naša okupljanja završe sa konkretnim zahtjevima prema institucijama koje bi bile nadležne da to i sprovedu. Verujem da je potrebno da za Srbe u regionu postoji jedno ministarstvo koje može da koordinira celokupnu aktivnost jer su zahtjevi svake organizacije specifični. Jedna je problematika Srba iz Rumunije i Mađarske gdje nemamo egzistencijalnih problema i gde smo ostvarili svoja prava, a drugi su problemi Srba u drugim zemljama regiona. Zato treba da pokušamo da uradimo nešto da se obratimo matici da nas matica shvati, razumije i da stane uz nas. Takođe, smatram da i od nas samih zavisi kakva će nam budućnost biti. Mi u Rumuniji se trudimo da budemo jedinstveni jer je samo to mogućnost da ostvarimo svoja prava. Ne treba samo od matice tražiti pomoć, možemo nekad i sami sebi da pomognemo. Zato pozivam sve da budete jedinstveni u svojim zahtjevima i da obezbedite sabornost jer je to ključno u ostvarivanju daljih prava.

Srbi u regionu su resursi za Srbiju

Riječ je ponovo preuzeo Aleksov i naglasio da su dvije stvari bitne jedna je želja srpskog naroda u regionu i šire da se organizuje i da se na organizovan način povezuje sa svojom maticom, a druga je preduzimanje konkretnih koraka:

– Ova naša okupljanja će bez konkretnih akcija izgubiti smisao. Međutim, postavlja se pitanje da li smo mi bez sredstava i bez administrativne organizacije u mogućnosti da sprovedemo konkretne aktivnosti. Ovde nam kao primjer može poslužiti nacionalna politika koju vodi Mađarska. Mađarska veoma podržava nacionalne partije u zemljama okruženja kod svojih sunarodnika jer je njeno rukovodstvo svjesno da jedino tako može da se obezbedi opstanak. Potrebno je da pripadnici nacionalne manjine nacionalnu pripadnost stave iznad političke opredeljenosti. To mi moramo da postignemo. Zatim je potrebno da imamo kancelariju ili instituciju u Beogradu preko koje ćemo potražiti odgovarajuće organe Srbije za rješavanje naših zahtjeva i problema. U tom slučaju treba imati u vidu ne samo naše potrebe, nego i mogućnosti koje postoje u našim kapacitetima. Mi smo resursi za Srbiju koje ona treba da koristi.

Da postoji rješenje problema i ostvarivanje dobrosusedskih odnosa Aleksov je objasnio uspostavljenim odnosima između Mađarske i Srbije:

– Odnosi Mađarske i Srbije su trenutno na visokom nivou. Međutim, nije uvek tako bilo. To govori da, ako postoji volja sa obe strane, mogu se problemi rješavati, a u tome mi Srbi koji živimo van njenih granica imamo ključnu ulogu.

Gordana Jović Stojkovska, predsjednica Nacionalnog saveza Srba u Makedoniji osvrnula se na probleme položaja Srba u ovoj državi, a koji su evidentni u učenju srpskog jezika. Srpski jezik se ne uči u školama, kao ni istorijski i kulturni događaji vezani za Srbe i djeca ne znaju šta je Kosovska bitka. Pored toga, Srbi u Makedoniji nemaju mogućnost da organizuju bilo kakvu fakultativnu školu srpskog jezika.

Stojkovska je istakla da se ne mogu čuvati nacionalni interes i prava bez jezika. Mora se naći model za obezbeđivanje kontinuiranog budžeta za obezbeđivanje osnovnih stvari. Takođe potrebno je zaposliti lica koja će brinuti o kontinuiranom radu kancelarije oko kojoj će se okupljati Srbi u Makedoniji. Stojkovska predlaže da je potrebno osnovati Ministarstvo za Srbe u dijaspori koje će se baviti Srbima u regionu.

Momčilo Vuksanović se osvrnuo na funkcionisanje Konferencije u proteklom periodu i saopštio da je on zadovoljan radom Konferencije i okupljanjem koje su ostvarili:

– Dobro je da znamo jedni za druge i da možemo da izađemo jedni drugima u susret. U ovom trenutku možemo da uradimo male pomake jer još uvek u institucijama Republike Srbije i Republike Srpske postoji skeptičnost u vezi toga šta to Konferencija želi i može da postigne. Za ostvarivanje rezultata potrebno je vrijeme. Smatram da će vremenom rezultati biti bolji. U prethodnom periodu smo se upoznali, predložili nekoliko značajnih projekata među kojima je najznačajniji Jedinstveni srpski bukvar. Do realizacije još uvek nije došlo, ali očekujemo da će napori rezultirati uspehom.

Kada je u pitanju položaj srpskog stanovništva u Crnoj Gori, situacija se konstantno pogoršava, istakao je Vuksanović. Približavanje popisa stanovništva 2021. godine donosi veći pritisak na Srbe. Prema prethodnom popisu stanovništva u Crnoj Gori ima 28,7 procenata Srba što je ogroman potencijal. Međutim, Srbi nemaju status koji bi trebalo da imaju. Postoje nesporazumi između predstavnika političkih partija i organizacija koje se bave pitanjem srpskog naroda. Odnos aktelne vlasti prema Srbima u Crnoj Gori je negativan. Ukinute su sve donacije za srpske projekte. Srpski nacionalni savjet je imao mogućnost da aplicira za projekte i u skladu sa zakonskim normama dobijali su sredstva od kojih su obezbeđivali funkcionisanje srpske televizije koja pokriva čitav prostor navedene države, zatim srpsku književnu zadrugu koja je štampala knjige na srpskom jeziku i na ćirilici. Imali su mogućnost obilježavanja svih srpskih nacionalnih praznika. Međutim, situacija se mijenja. Sada je ukinuta odluka o proslavi ujedinjenja Crne Gore i Srbije. Vuksanović smatra da je potrebno da se insitucije Srbije više pobrinu o položaju srpskog stanovništva u Crnog Gori i da Srbi tamo bez podrške Srbije ne mogu ništa postići.

Vuksanović je istakao da je jedan od značajnih projekata na kojem treba poraditi Jedinstveni srpski bukvar. Smatra da treba pozvati institucije Srbije da se krene u realizaciju tog projekta koji bi bio značajan za povezivanje čitavog srpskog naroda.

Podrška Društva srpskih domaćina

Narodni poslanik i predsjednik Društva srpskih domaćina profesor Miladin Ševarlić istakao je da ga raduje svaki susret Konferencije. Projekat Jedinstveni srpski bukvar je nešto na čemu se mora insistirati i on je saopštio da će se lično u Narodnoj skupštini Republike Srbije angažovati da se posebno izdvoje sredstva za tu namjenu. Ševarlić je posebno istakao da ga ohrabruje je da raste svijest o potrebi zajedničkog djelovanja srpskog naroda gde god da se nalazi i Društvo srpskih domaćina će uvek biti na usluzi za sve što ovo društvo može da učini kako bi se popravio položaj Srba u regionu.

Organizovanje Srba u Sloveniji dobar primjer za Srbe u ostatku regiona

Marko Sladojević, predsjednik Saveza Srba Slovenije smatra da je problem udruženja i ogranizacija Srba u drugim državama taj što Srbi koji odu iz Srbije nisu uključeni u rad bilo kog društva niti ih to interesuje. Radi se o ogromnom potencijalu koji bi, da su dobro organizovani bili ozbiljna politička sila. Najveći problem je kako doći do mladih ljudi koje Srbija, nakon njihovog odlaska iz nje, više ne interesuje. Treba naći način privući te ljude, a da to nije zasnovano na nacionalnoj retorici. Savez Srba Slovenije je našao način da okupi ljude temama koje nisu vezane za političku situaciju već za realne probleme koje Srbi, koji žive u Sloveniji, imaju. Srbi u Sloveniji sada veoma dobro funkcionišu i žele da taj princip primjene na Srbe i u drugim zemljama regiona. Pored toga, Sladojević smatra da je medijska povezanost veoma važna i da je potrebno formirati jedan portal kojem će ljudi slati svoje aktivnosti i da to bude jedinstvena tačka informisanja. To je u Sloveniji portal Saveza Srba Slovenije. Bilo bi dobro da se oformi jedinstveni portal i za celu dijasporu. Na taj način bi se omogućilo povezivanje naših ljudi koje je jako bitno sa kulturnog, društvenog, poslovnog, verskog i svakog drugog smisla.

Nakon izlaganja svoh predstavnika, riječ je zatražio Milan Gutić, predstavnik Udruženja matice, dijaspore, Srba u regionu i prijatelja Srbije ”Koreni” kako bi iskazao podršku Konferenciji. Gutić je saopštio da dijeli mišljenje predstavnika Konferencije da odnos matice prema Srbima u regionu nije adekvatan. Dijaspora je ogromna snaga i zbog toga je pozvao predstavnike Konferencije na zajednički rad jer su im ciljevi bliski. Naveo je da su ciljevi udruženja ”Koreni” da se u svim opštinama i gradovima formira kancelarija za saradnju sa dijasporom i Srbima u regionu, da se u svim ambasadama otvori ataše za dijasporu, da se pokrene inicijativa da se vrati Ministarstvo vjera, dijaspore i Srba u regionu, da se Zakon o dijaspori i Srbima u regionu dopuni i da se steknu mogućnosti da se određeni broj poslaničkih mjesta u Narodnoj skupštini Republike Srbije omogući za dijasporu i Srbe u regionu. Još jednom je pozvao je predstavnike Konferencije na zajednički rad i da zajedničkim snagama doprinesu ostvarivanju navedenih ciljeva.

Novinar Srpskog kola
Dragana Šipovac

Nema komentara

Napišite komentar