Na Sajmu knjiga predstavljena 6. edicija Srbija 1914–1918

Na sajmu knjiga u sali Ivo Andrić 21. oktobra je predstavljena 6. edicija Srbija 1914 – 1918 izdanju Prometeja i RTS-a.

U okviru Edicije su predstavljeni Danica Otašević U vihoru oktobarske revolucije (1916–1918), Stanislav Krakov Ratni dnevnici od 1912–1916. koje je priredio Mirko Demić, Miroslav Toholj Ratni dnevnik Steve J Stefanovića i Mile Bjelajac Čemu revizija

Danica Otašević – U vihoru oktobarske revolucije (1916–1918)

Između korica ove knjige stalo je samo dvije godine života pješadijskog majora Radoja M. Jankovića (1879–1943), koje je slikovito opisao u dnevničkim bilješkama prije jednog vijeka. Događaji koji su u žiži publikacije promijenili su tokove svjetske i srpske istorije – Veliki rat i Oktobarska revolucija.

– On je u preiodu od 29. maja 1916. do kraja avgusta 1918. godine boravio u Srbiji. Ova knjiga spaja tri događaja. Sto godina od završetka Velikog rata, stoljeće od završetka Oktobarske revolucije i 140 godina od rođenja Radoja Jankovića.

Događaji koje opisuje Janković promijenili su tokove srpske i svjetske istorije. Dnevničke bilješke su podjeljene u nekoliko ciklusa: od Krfa do Petrograda, odbrana Apisa, dani koji su prethodili crvenom oktobru i preko Sibira do otadžbine.

– On svoje dnevnike vodi odmah poslije događaja, zato su oni autentični. Pripada plejadi zaboravljenih ličnosti. Bio je učesnik Majskog prevrata 1903. godine. Bio je u grupi oficira koji su ušli na dvor. Član Ujedinjenje ili smrt. Učesnik balkanskih ratova i Prvog svjetskog rata.

Danica Otašević navodi da sam kralj Aleksandar 1916. godine Jankovića šalje u Rusiju da bi pojačao žurnalistički rad. Ono što je takođe interesantno je da je Radoje Janković išao u gimnaziju sa poznatim srpskim pjesnikom Vladislavom Petkovićem Disom.

– Podržao je Apisa. Tako da kada se vratio 1923. godine u Sriju otišao je na izdržavanje zatvorske kazne jer je na Solunskom procesu dobio 15 godina zatvora. Čak je pozajmio 8.000 zlatnih ruskih rubalja da piše, pisao je kralju Engleske, predsjedniku Amerike, predsjedniku Francuske, i drugim brojnim ličnostima da se stave u odbranu oficira, slao je i srpskoj strani na Krfu. Nažalost, nije urodilo plodom.

Stanislav Krakov Ratni dnevnici od 1912–1916.

Mirko Demić upravnik Biblioteke Kragujevac se Stanislavom Krakovim bavi već duži period, ali kako kaže sada je bilo pravo vrijeme da se dnevici koji se nalaze u Narodnoj biblioteci Srbije štampaju.

– U bibiloteci se čuvaju tri zasebne sveske i zato smo knjigu nazvali Ratni dnevnici, jer su isprekidane, nisu u kontinuitetu.

Krakov je kako navodi Demić u rovu pisao bilten koji je nazvao Rovovac. Pored ratnih dešavanja bilježio je i humorstične detalje.

– Ima ih 14, i njih smo priložili kao relaksaciju za one kojima su teme ratnih dnevnika bile mučne.

Demić je naveo da se sada već pouzdano zna da Krakovljevih dnevnika ima još u nekim institucijama.

– Bilo bi sjajano kada bismo sljedeće godine na istom mjestu i ediciji nastavili ovu priču. Očigledno je da je Krakov pisao dnevnik i do 1918. godine.

Miroslav Toholj Ratni dnevnik Steve J Stefanovića

Miroslav Toholj pisao je o Stevi J Stefanović, intelektualcu iz Bosne i Hercegovine koji je bio aktivni, školovani pripadnik oficirske vojske. Služio u Boki Kotorskoj.

– U Sarajevu se prihvatio uređivanja Srpske riječi. Prebjegao je u Srbiju kada je trebalo da se javi u Donju Tuzlu u austrougarski zatvor zbog verbalnih delikata. Kada je došao u Srbiju stavlja se na raspolaganje Dragutinu Dimitrijeviću Apisu – rekao je Toholj i dodao da je po njemu posljednja velika srpska ideja Ujedinjenje ili smrt.

Toholj navodi da Stefanović u Dnevniku prolazo kroz albansku golgotu. Napušta Krf i odlazi sa civilima u Odesu u prvu srpsku dobrovoljačku diviziju.

– U ovoj knjizi je samo 6 dnevničkih svesaka od 28 svesaka. Koje su u međuvremenu dospjele u vlasništvo Istorijskog muzeja Srbije. One se tiču njegove povjerljive, obavješatajne misije u Stokholmu.

Ono što posebno Toholj naglašava kao bitnu karakteristiku dnevnika što daju realnu sliku dešavanja u tom periodu da je na tim stranicama ispisana prava istorija povlačenja. Narod gladan, a srpski oficiri puni novca. Da kockaju, da prodaju sve što se prodati može.

– Kaže Stefanović u jednom času naša vojska je iznijela iz Višegrada više od 50 šivaćih mašina. Ovo nije hvalopsjev onome što se događalo 1915. dok se srpska vojska povlačila kroz Albaniju, već je zapravo jedna objetivna slika. Na jednom mjestu opisuje da je vrhovna komanda srpske vojske u početku povlačenja u Nišu ili Kragujevcu izdala naredbu da svi viši oficiri budu unapređeni u viši čin. Bježeći iz zemlje, povlačiš se da sačuvaš ime, vojsku, državu, a unapređuješ visoke oficire. I jedini koji nije stavio taj čin bio je Apis.

Prvi čovjek Prometeja Zoran Kolundžija podjsetio na nešto što se rijetko može čuti u javnosti da se kod okupacije Jugoslavije 1941. godine okupator posebno potrudio da odnese sve što je mogao od arhivske građe.

– Nestala je građa iz Beograda, Novog Sada i Vršca. 1953. kada se sve završilo i kada je naša strana povratila svoju građu. Od 45 vagona, vraćen je vagon i po. A taj vagon i po, kako kažu stručnjaci, uglavnom je sadržao falsifikate – rekao je Kolundžija naponinjući znaja ovih knjiga.

Sljedeći je govorio istoričar  dr Mile Bjelajac koji je predstavio treće dopunjeno izdanje Čemu revizija.

– Čitalac će prepoznati jedan univerzalan rječnik velikih sila koje svoje geopolitičke interese maskiraju različitim objašnjenjima kako bi ih prihvatila domaća i međunarodna javnost. Fokusiran je ponovo Balkan kao izvor zla u Evropi.

Bjelajac napominje da ono što nam se dešava od početka devedesetih, a traje do danas to je pred našim očima peglanje loše prošlosti nekih vaskrslih velikih sila i potreba da se umanji sjećanje na lošu prošlost današnje Evropske unije.

– Kao nekada i danas smo svjedoci satanizacije pojedinih naroda i država, što je samo prethodilo intervenciji i rušenju pravnog poretka i onda i sada.

Struktura knjige se ogleda, kako kaže Bjelajac, u pregledu najvažnijih spornih i kontraverznih mjesta koja postoje danas u svjetskoj istoriografiji. Pitanje uzroka Prvog svjetskog rata, Šta je srpsksa Vlada znala prije atentata, a šta poslije? Da li je Mlada Bosna samo ogranak Crne ruke? Da li je Franc Ferdinad bio čovjek mira ili rata? Karakter austrougarskog ultimatuma…

– Kada kažu da je Srbija možda mogla da prihvati ultimatum i izbjegao bi svijet rat. Ono šta znamo i o čemu imamo izvore, a to je šta je Austrougarska spremila da Srbija ipak prihvati ultimatum. Rat se želio po svaku cijenu, imamo dokaze za to – napominje Bjelajac.

Novinar Srpskog kola

Dragana Bokun

 

 

 

 

 

Nema komentara

Napišite komentar