FELJTON: KOLONIZACIJA KRAJIŠNIKA U KIKINDSKOJ OPŠTINI 1945- 1948. (1)

PRIPREMA ZA KOLONIZACIJU DINARACA


U dvadesetom veku u Banatu i Vojvodini dogodile su se tri velike seobe Srba iz Dinarskih krajeva. Prva je bila posle Prvog svetskog rata tzv. dobrovoljačka kolonizacija, druga tzv. partizanska kolonizacija posle Drugog svetskog rata i treća krajem prošlog veka tzv. izbeglička migracija. Hiljade Srba iz svih dinarskih krajeva stalno su se nastanili u kikindskoj opštini, integrisali i zajedno grade srećniju budućnost. Ovaj feljton Dušana Dejanca je prvi ozbiljan istraživački rad o masovnoj drugoj kolonizaciji i veliki doprinos podsećanju na veliku seobu koja se zbila pre sedamdeset godina.

Redakcija


Dušan Dejanac

Drugi svetski rat bio je najstrašniji rat, sa najvećim ljudskim žrtvama i prirodnim razaranjima u istoriji ljudskog društva koji je odneo desetine miliona ljudskih života. Velika razaranja i strahote doživeo je i srpski narod koji je živeo u dinarskim krajevima. Nova vlast Demokratske federativne Jugoslavije, odmah po oslobođenju zemlje i okončanju Drugog svetskog rata maja 1945. godine, počela je sa intenzivnim pripremama na obezbeđenju uslova za normalan život ljudi. Jedna od prvih velikih i trajnih akcija bilo je rešavanje seljačkog pitanja i kolonizacija stanovništva iz uništenih krajeva u Vojvodinu. Ta prva velika mera bila je odluka Privremene vlade DFJ od 23. avgusta 1945. godine kojom je donet Zakon o agrarnoj reformi i kolonizaciji, a nešto kasnije, 8. septembra doneta je i Uredba o naseljavanju boraca iz dinarskih krajeva u Vojvodinu. Istog dana osnovana je u Novom Sadu i Komisija za naseljavanje boraca u Vojvodini. Za predsednika komisije izabran je potpukovnik Dimitrije Bajalica.

 

Savezna kolonizacija u Vojvodini


Zakonom i uredbama odlučeno je da savezna kolonizacija u Vojvodini obuhvati naseljavanje boraca NOR-a i njihovih porodica iz svih republika tadašnje države. Oni će se naseliti u napuštene kuće i imanja odbegle nemačke narodnosti. Istovremeno, vršiće se i tzv. unutrašnja kolonizacija boraca iz same Vojvodine. U cilju brzog izvođenja kolonizacije, na sednici Agrarnog saveta 8. septembra utvrđeni su rejoni u Vojvodini za naseljavanje boraca. U Banatu je odlučeno da se boračke porodice iz Bosne i Hercegovine nasele u srezovima Petrogradskom, Velikokikindskom, Jašatomićkom i Srpskocrnjanskom.

Ministarstvo za kolonizaciju 2. avgusta 1945. godine donelo je odluku da se u dinarskim krajevima počne odmah sa podnošenjem molbi za kolonizaciju. Pošto se radilo o kratkom vremenu vođena je živa i intenzivna aktivnost među boračkim porodicama.

U Vojvodini, nakon odlaska neprijatelja, u svim mestima oformljene su uprave narodnih dobara koje su imale zadatak da organizuju poljoprivrednu proizvodnju jer je hrana bila neophodna za ishranu izmučenog i gladnog stanovništva u celoj zemlji. U svim selima na radu se nalazio i određeni broj poljoprivrednih radnika. Prema nekim podacima, u Vojvodini je privremeno radilo oko 30.000 radnika. Neki od njih su samovoljno ušli u napuštene švapske kuće. Slična situacija bila je i u napuštenim selima u današnjoj kikindskoj opštini.

Pored organizovanja poljoprivredne proizvodnje, uprave narodnih dobara imale su i zadatak da osposobe kuće za naseljavanje, obezbede prevoz do svake određene kuće za nove vlasnike kao i da obezbede ishranu boračkih porodica. Kakva je situacija vladala tokom leta 1945. godine u napuštenim nemačkim selima najbolje ilustruje jedan izveštaj Mesne komisije narodnog odbora za kolonizaciju Soltura i Šarlevila, upućen 6. novembra 1945. godine Glavnoj komisiji za kolonizaciju u Novi Sad:

Izveštavamo vas da smo u selu Solturu utvrdili spisak zgrada sposobnih za stanovanje od kojih je zauzeto: 16 zgrada za Dečje domove, 30 zgrada Uprave narodnih dobara sa svojim godišnjim radnicima, osobljem i kancelarijskim zgradama, 10 zgrada izdatih pod kiriju privatnicima i jedna zgrada za političke organizacije. Svega 56 zgrada zauzetih, a na raspolaganju je još 164 kućna broja sa ukupno 203 zgrade za stanovanje.

Zgrade u Šarlevilu: 55 zgrada zauzetih od civilnog logora, 20 zgrada zauzetih od godišnjih radnika Uprave narodnih dobara, 1 zgrada za poljoprivredne ustanove, 16 zgrada zauzetih sa već pridošlim kolonistima Zauzetih zgrada ukupno 94, a na raspolaganju je još 107 zgrada. Član komisije za kolonizaciju Maljković Marko.

 

Pripreme za kolonizaciju u Krajini


U cilju organizovane kolonizacije, u Sarajevu je početkom septembra 1945. godine Đuro Pucar organizovao savetovanje sa predstavnicima tadašnjih srezova u Bosni i Hercegovini na kome je govorio o zadacima što bržeg izvođenja kolonizacije. Ovom sastanku prisustvovao je i borac Boško Hrgić naseljen u Novim Kozarcima:

U Sarajevu početkom septembra 1945. godine, formirana je komisija od nas 40 predstavnika iz bosanskohercegovačkih srezova koja će ići u Vojvodinu i imati zadatak da pripremi kolonizaciju boračkog stanovništva. Đuro Pucar Stari primio nas je i razgovaro sa nama. Rekao nam je kako treba da se ponašamo prema starosedeocima na koje ćemo naići kada stignemo u Vojvodinu i na koji način treba da dočekujemo koloniste i kako da postupamo.

Narod u Bosanskoj Krajini gde su se žestoke borbe odvijale sve četiri godine mnogo je nastradao. Bilo je na hiljade ubijenih, zaklanih i streljanih boraca i naroda, na hiljade dece bez roditelja. Kako je na desetine hiljada kuća i zgrada bilo spaljeno, narod se posle rata borio za preživljavanje. Pravljena su privremena staništa u vidu brvnara i baraka tzv. bajte. Istovremeno obnavljana su teškom mukom razrušena i popaljena imanja. Samo po koje retko domaćinstvo sačuvalo je kravicu, koju ovcu ili konja. Maršal Jugoslavije uputio je posebnu pomoć u leto 1945. godine narodu Drvara u hrani. Uz to 1946. godina bila je izuzetno sušna. Sve je to dovelo da je odziv za kolonizaciju bio ogroman i momentalan.

Preuzeto sa: kikindske.rs
Izvor: DUŠAN DEJANAC

Nema komentara

Napišite komentar